Ημερίδα ΤΕΕ-ΠΕΔΜΕΔΕ για το νέο νόμο περί δημοσίων συμβάσεων

«Οι πολύ μεγάλες εκπτώσεις στα έργα έχουν ως αποτέλεσμα να μην γίνονται και σωστά έργα», είπε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός, μιλώντας κατά τη διάρκεια εκδήλωσης που διοργάνωσε η ΠΕΔΜΕΔΕ και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας με θέμα «Ο νόμος 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις στα έργα και η εφαρμογή του».  Τόνισε μάλιστα ότι ήρθε μία νομοθεσία επί της ουσίας να ενσωματώσει το κοινοτικό δίκαιο και καταφέραμε αυτή τη στιγμή να μην έχει γίνει κανένα έργο, κανένας διαγωνισμός για μελέτη, λόγω του θεσμικού πλαισίου. «Αντί να πάμε μπροστά, σταματήσαμε και τα έργα που μπορεί να γίνουν» είπε χαρακτηριστικά, αφού δεν μπορούν να προχωρήσουν ούτε και αυτά του ΕΣΠΑ για τα οποία είναι εξασφαλισμένη η χρηματοδότησή τους. Ο κ. Στασινός ανέφερε επίσης πως το επόμενο 3μηνο θα είναι κρίσιμο για την επιβίωση των μηχανικών και του επαγγέλματος, γιατί έχει αλλάξει το ασφαλιστικό, γιατί …ανοίγει… κλείνει το ΤΣΜΕΔΕ, πρέπει να εξασφαλιστούν πόροι, να εξασφαλιστεί η εγγυοδοσία, έργα δεν γίνονται, ούτε μελέτες, έχουν «παγώσει» τα πάντα. Γι αυτό τόνισε πως όλοι μαζί οι φορείς πρέπει να αντιμετωπίσουμε και λύσουμε μαζί τα προβλήματα, που θα μας ακολουθούν τους επόμενους μήνες.

Από την πλευρά του ο πρόεδρος της ΠΕΔΜΕΔΕ Γιώργος Ρωμοσιός τόνισε πως, ο νόμος 4412/16 που κατά βάση περιλαμβάνει την ενσωμάτωση των αντίστοιχων οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη, ήταν αναμενόμενος και επιβεβλημένος. «Το ζητούμενο όμως είναι, δήλωσε, να επιτευχθεί η εφαρμογή του μέσω Π.Δ., εγκυκλίων, αποφάσεων και άλλων εργαλείων, όπως ο Ενιαίος Τύπος Διακήρυξης, σε τρόπο ώστε να διορθώσει ατέλειες και ελλείψεις στην υφιστάμενη κατάσταση, αλλά και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον υγιούς ανάπτυξης του κατασκευαστικού κλάδου και διασφάλισης του δημοσίου συμφέροντος, χωρίς τις παθογένειες του παρελθόντος». Και κατέληξε ότι, «όσο όμως και να αποσαφηνιστεί το πλαίσιο, αν δεν δημοπρατηθούν νέα έργα, η κατάσταση των επιχειρήσεων του κλάδου θα επιδεινώνεται».

Μιλώντας στην εκδήλωση ο Γενικός Γραμματέας Οικονομίας, Ανάπτυξης και Τουρισμού Ηλίας Ξανθάκος, υπογράμμισε κατά τη διάρκεια της ομιλίας του ότι «δεν είναι ο νόμος που δεν έχουμε έργα και μελέτες. Και πριν το νόμο δεν είχαμε έργα και μελέτες. Δεν είμασταν έτοιμοι γι αυτό. Η παθογένεια που υπαινισσόμαστε ιδιωτικά ότι χαρακτηρίζει την παραγωγή δημοσίων έργων στην Ελλάδα, είναι χρόνια, δεν είναι τωρινή». Πρόκειται για έναν ογκώδη νόμο που –όπως είπε- έπρεπε να μαζέψει ένα κατεσπαρμένο νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο. Θα ελαφρύνει τη διοίκηση και τις εταιρείες από αρκετά οικονομικά και διοικητικά βάρη. Και επίσης τόνισε πως ο νόμος περιέχει δύο ενδιαφέροντα στοιχεία: 1) τις εναλλακτικές προσφορές και 2) τις συμπράξεις καινοτομίας. Χαρακτήρισε ενδιαφέρον χρηματοδοτικό εργαλείο για μικρά και μεσαία έργα ΣΔΙΤ το Ταμείο Υποδομών που πρόκειται να συσταθεί και κατέληξε πως, ο νόμος μπορεί να αποτελέσει αφορμή και πεδίο για εξορθολογισμό και ουσιαστική εξέλιξη του τρόπου ανάθεσης, παραγωγής και συντήρησης των δημοσίων έργων του τόπου μας.

Σε χαιρετισμό που απηύθυνε ο πρόεδρος του ΣΤΕΑΤ Γιώργος Συριανός, τόνισε πως «το τελευταίο χρονικό διάστημα όλες οι οργανώσεις παλέψαμε σε μια προσπάθεια να καταθέσουμε προτάσεις που θα διορθώσουν τα κακώς κείμενα. Υπήρξαν αρκετά ζητήματα που διευθετήθηκαν μέσα από αυτό το νόμο, αλλά -από την άλλη μεριά- μία σειρά πραγμάτων… αλληλο- γρονθοκοπούνται μεταξύ τους και δημιουργούν παρενέργειες». Και δήλωσε πως απαιτείται εθνικός στρατηγικός σχεδιασμός για την απορρόφηση όσο το δυνατόν περισσότερων κοινοτικών πόρων, κάτι που απαιτούν οι δύσκολοι καιροί που διανύουμε.

Ο Αντιπρόεδρος ΣΑΤΕ Ανδρέας Γερακάκης, επεσήμανε μεταξύ άλλων στην ομιλία του ότι ο νόμος ενσωματώνει κοινοτικές οδηγίες πράγμα θετικό, αλλά υπάρχουν και λεπτομέρειες που δεν είναι ξεκάθαρες και χρειάζονται διορθώσεις. Και τόνισε πως το ζητούμενο είναι να δημοπρατηθούν καινούργια έργα στον τόπο μας, να αναζητήσουμε την ύπαρξη και δέσμευση πόρων.

Και ο Γενικός Γραμματέας του ΣΕΓΜ, Παναγής Τονιόλος, είπε «πως δεν έχουμε νόμο για δημόσια έργα, ούτε για μελέτες, αλλά έχουμε νόμο για δημόσιες συμβάσεις». Ότι θα δοθεί βάρος στην έκδοση ΠΔ των υπουργικών αποφάσεων και εγκυκλίων που αφορά στις μελέτες και ο ΣΕΓΜ θα σταθεί αρωγός στην προσπάθεια αυτή. Ότι πρέπει να δούμε το νόμο όχι ως απειλή, αλλά ως ευκαιρία, καθώς ενσωματώνει στο σύνολό τους τις κοινοτικές οδηγίες και προσδιορίζει πως θα κινηθούμε από δω και στο εξής.

Σύμφωνα με την εισήγηση του Δικηγόρου Ντίνου Χρ. Ρόβλια, στο νόμο 4412/2016, έχουν περιληφθεί:

• όλες οι διατάξεις για τις διαδικασίες ανάθεσης και για τις διαδικασίες εκτέλεσης,
• όλων των δημοσίων συμβάσεων: έργων, μελετών, υπηρεσιών, προμηθειών
• οι διατάξεις για την προδικαστική και δικαστική προστασία στο στάδιο σύναψης
• των συμβάσεων
• οι διατάξεις για τις διαδικασίες ανάθεσης των πρώην εξαιρούμενων τομέων –
• ύδατος, ενέργειας, μεταφορών και ταχυδρομικών υπηρεσιών.

Σε ό,τι αφορά τις διαδικασίες ανάθεσης και εκτέλεσης των έργων και της προδικαστικής και δικαστικής προστασίας στο στάδιο ανάθεσης, ο κ. Ρόβλιας –μεταξύ άλλων υπογράμμισε:

• Για την υποβολή της προσφοράς προβλέπονται τρεις φάκελοι: φάκελος δικαιολογητικών (άρθρο 93), φάκελος τεχνικής προσφοράς (άρθρο 94) και φάκελος οικονομικής προσφοράς (άρθρο 95).
• Ο φάκελος των δικαιολογητικών συμμετοχής περιέχει πλέον μόνον μια υπεύθυνη δήλωση και την εγγυητική επιστολή συμμετοχής. Η υπεύθυνη δήλωση, με την μορφή του Ευρωπαϊκού Ενιαίου Εγγράφου Σύμβασης (άρθρο 79), αποτελεί προκαταρκτική απόδειξη ότι ο διαγωνιζόμενος δεν εμπίπτει σε λόγους αποκλεισμού και πληροί τα κριτήρια επιλογής.
• Για τους διαγωνισμούς κάτω των ορίων της Οδηγίας η υπεύθυνη δήλωση είναι η γνωστή, που αναμένεται να τυποποιηθεί από την Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων. Απαιτείται δε επιπλέον και η προσκόμιση των εγγράφων νομιμοποίησης, καθώς και η τήρηση (μέσω της υπεύθυνης δήλωσης) των διατάξεων περί ονομαστικοποίησης των μετοχών (άρθρο 79.2).   Επίσης, η αναθέτουσα αρχή απαιτεί σε κάθε περίπτωση την υποβολή των πιστοποιητικών πριν την ανάθεση της σύμβασης από τον διαγωνιζόμενο, στον οποίο έχει αποφασίσει να αναθέσει το έργο (άρθρο 79 παρ.5). Ο προσωρινός ανάδοχος που αποδεικνύεται ότι δηλώνει ψευδώς ή που δεν προσκομίζει τα δικαιολογητικά κηρύσσεται έκπτωτος (άρθρο 103).
• Ο φάκελος της τεχνικής προσφοράς δεν υποβάλλεται όταν ο διαγωνισμός είναι καθαρά μειοδοτικός. Υποβάλλεται στο σύστημα δημοπράτησης με αξιολόγηση μελέτης (άρθρο 50) το λεγόμενο μελετοκατασκευή, καθώς και στις δημοπρασίες που το κριτήριο ανάθεσης είναι η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει βέλτιστης σχέσης ποιότητας – τιμής (άρθρο 86.2).
• Τα κριτήρια ανάθεσης (άρθρο 86) είναι είτε η χαμηλότερη τιμή, είτε η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά με συνυπολογισμό και άλλων παραμέτρων, όπως κοστολόγηση κύκλου ζωής, ποιότητα, οργάνωση, τεχνική υποστήριξη, εγγύηση καλής λειτουργίας, αυξημένος χρόνος εγγύησης, κοινωνικά κριτήρια κλπ, τα οποία εκτιμώνται βάσει μαθηματικού τύπου.
• Η διαδικασία του διαγωνισμού είναι αυτή που γνωρίζουμε (άρθρο 98). Η πράξη που προσβάλλεται όμως είναι μόνο μία: η απόφαση έγκρισης του αποτελέσματος της διαδικασίας. Τα προηγούμενα Πρακτικά, εισηγήσεις κλπ έχουν γνωμοδοτικό χαρακτήρα και δεν προσβάλλονται.
• Κατά της τελικής εγκριτικής πράξης προβλέπεται Προδικαστική Προσφυγή για συμβάσεις άνω των 60.000 ευρώ ή ένσταση για συμβάσεις κάτω των 60.000 ευρώ (άρθρο 98.1στ).
• Τα άρθρα 98 παρ. 1γ και 101 προβλέπουν ότι, όταν έχουμε καθαρά μειοδοτικό διαγωνισμό, το άνοιγμα των οικονομικών προσφορών μπορεί να προηγηθεί του ελέγχου της μη συνδρομής λόγων αποκλεισμού και της πλήρωσης των κριτηρίων επιλογής.
• Για να έχουμε σύναψη της σύμβασης εργολαβίας απαιτείται σωρευτικά:
• α) άπρακτη παρέλευση των προθεσμιών της προδικαστικής και δικαστικής προστασίας (Προδικαστική Προσφυγή και Αίτηση Αναστολής)
• β) ολοκλήρωση του ελέγχου από το Ελεγκτικό Συνέδριο (όταν απαιτείται)
• γ) υποβολή των δικαιολογητικών από τον προσωρινό ανάδοχο
• δ) κοινοποίηση της απόφασης στον προσωρινό ανάδοχο.
• Οι νομοθετικές προβλέψεις για την εκτέλεση των έργων παραμένουν στο μεγαλύτερο μέρος τους αμετάβλητες.
• Μια σημαντική καινοτομία είναι η πρόβλεψη της μονομερούς λύσης της σύμβασης εκ μέρους της αναθέτουσας αργής κατά την διάρκεια της εκτέλεσης αυτής (άρθρο 133). Η καταγγελία γίνεται εφόσον:
• α) έχουμε ουσιώδη τροποποίηση της σύμβασης ή
• β) ο ανάδοχος κατά τον χρόνο ανάθεσης τελούσε σε κατάσταση τελεσίδικης
• καταδίκης για ποινικά αδικήματα του άρθρου 73.1 ή
• γ) ο ανάδοχος βαρύνεται με σοβαρή παραβίαση των υποχρεώσεων που υπέχει βάσει του Ευρωπαϊκού δικαίου και έχει αναγνωριστεί η παραβίαση με απόφαση του Δικαστηρίου της Ένωσης.
• Ουσιώδη τροποποίηση της σύμβασης κατά το άρθρο 132.4 έχουμε όταν πληρούνται μια ή περισσότερες από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
• α) όταν εισάγονται όροι που θα είχαν προσελκύσει περισσότερους διαγωνιζόμενους κλπ
• β) όταν αλλάζει η οικονομική συμβατική ισορροπία υπέρ του αναδόχου
• γ) όταν επεκτείνεται σημαντικά το αντικείμενο της σύμβασης
• δ) όταν έχουμε μη επιτρεπτή υποκατάσταση.
• Τέλος, σε σχέση με την εκτέλεση των έργων, επισημαίνω ότι έχει καταργηθεί η δυνατότητα σύστασης κατασκευαστικής κοινοπραξίας, η δε υποκατάσταση αναδόχου είναι επιτρεπτή υπό αυστηρές προϋποθέσεις και συγκεκριμένα μόνον όταν υπάρχει συμβατική πρόβλεψη και όταν έχουμε ολική ή μερική διαδοχή του αναδόχου (άρθρο 132.1 .δ).
• Για την προστασία των διαγωνιζομένων κατά την διαδικασία σύναψης σύμβασης προβλέπονται δύο στάδια: το προδικαστικό και το δικαστικό.
•   Στη συνέχεια ο κ. Ρόβλιας επεσήμανε τις τροποποιήσεις που επήλθαν με το νέο νόμο:
• Η ενημερότητα πτυχίου αντικαταστάθηκε ουσιαστικά από την υπεύθυνη δήλωση, το Ευρωπαϊκό Ενιαίο Έγγραφο Σύμβασης του άρθρου 79.
• Στα θετικά του νέου νόμου περιέλαβε τις ρυθμίσεις του άρθρου 152.7 και 8, σύμφωνα με τις οποίες για την υποβολή, έλεγχο και έγκριση Λογαριασμού δεν απαιτείται η προσκόμιση δικαιολογητικών και ότι το σχετικό τιμολόγιο προσκομίζεται κατά την είσπραξη του ποσού του λογαριασμού. Επίσης, την μείωση της δαπάνης του παραβόλου για την προσωρινή δικαστική προστασία. Από το 1% του προϋπολογισμού, με άνω όριο τις 50.000 ευρώ, αυξάνεται σε 1,5% (0,5% για Προδικαστική Προσφυγή και 1% για την Αίτηση Αναστολής), αλλά με όριο αντίστοιχα τις 15.000 ευρώ και 5.000 ευρώ, ήτοι 20.000 ευρώ συνολικά για Προδικαστική Προσφυγή και Αίτηση