Ασφαλή – υγιή – βιώσιμα” κτίρια: Η προσέγγιση 3S της κοινής πρωτοβουλίας ECCE – WCCE κατά την Παγκόσμια Ημέρα Μηχανικών 2023
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Πολιτικών Μηχανικών (ECCE – European Council of Civil Engineers) – στο οποίο το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) είναι μέλος – και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Πολιτικών Μηχανικών (WCCE – World Council of Civil Engineers) ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μια κοινή πρωτοβουλία με στόχο την ευαισθητοποίηση σχετικά με την ανάγκη για ασφαλή, υγιή και βιώσιμα κτίρια: 3S – Safe – Sound – Sustainable, η οποία μπορεί να επιτευχθεί με την ενσωμάτωση της δομικής και σεισμικής αναβάθμισης των υφιστάμενων κτιρίων σε συνδυασμό με βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης.
Ο ρόλος της Πολιτικής Μηχανικής και η σημασία της ασφάλειας
Στον τομέα της Πολιτικής Μηχανικής, η συστηματική ενημέρωση των κανόνων και κωδίκων σχεδιασμού με την ενσωμάτωση δεδομένων από την ακαδημαϊκή έρευνα και στοιχεία που εντοπίζονται ως ελλείψεις σε πραγματικές καταστάσεις κινδύνου, είναι μια συνεχής διαδικασία. Η ασφάλεια και η άνεση θεωρούνται πρωταρχικής σημασίας σε όλα τα έργα Πολιτικού Μηχανικού. Η ανάγκη ικανοποίησης και των δύο αυτών αναγκών οδηγεί σε κτίρια που είναι ασφαλέστερα, οικονομικότερα στη λειτουργία και πιο βιώσιμα. Η προσέγγιση των τριών S (3S), Safe – Sound – Sustainable, επικεντρώνεται σε αυτή την ανάγκη, ενώ παράλληλα συμβάλλει σημαντικά στην επίτευξη του Στόχου 11 του ΟΗΕ για τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις ασφαλείς και ανθεκτικές πόλεις.
Νομικό πλαίσιο και ανάγκες ανακαίνισης
Επιπλέον, η επαρκής στέγαση αναγνωρίστηκε ως μέρος του δικαιώματος για επαρκές βιοτικό επίπεδο στο άρθρο 25 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του 1948 και στο άρθρο 11.1 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα του 1966.
Μεγάλο μέρος του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος στις περισσότερες χώρες κατασκευάστηκε σε μια εποχή όπου δεν είχαν ακόμη επιβληθεί τα σύγχρονα πρότυπα και τεχνικές σχεδιασμού και κατασκευής, συμπεριλαμβανομένων των απαιτήσεων για ανθεκτικότητα, σεισμική ασφάλεια και ενεργειακή απόδοση. Έτσι, ανάλογα με την ημερομηνία κατασκευής τους, η συντριπτική πλειονότητα παρουσιάζει ελλείψεις όσον αφορά την ενέργεια, την ανθεκτικότητα και τη σεισμική αντοχή. Είναι προφανές ότι υπάρχει ένα μεγάλο μέρος του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος που είναι υπο-σχεδιασμένο, τόσο όσον αφορά τη σεισμική του ικανότητα όσο και την ενεργειακή του απόδοση, καθώς και ότι υπολείπεται των εθνικών ελάχιστων απαιτήσεων που έχουν τεθεί τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια. Αυτά είναι τα ακίνητα που θα πρέπει να στοχοποιηθούν για την δομική και ενεργειακή ανακαίνιση.
Άμεσα μέτρα και περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Αυτό δημιουργεί την ανάγκη για την κοινωνία να λάβει άμεσα μέτρα για τη διατήρηση του γηρασμένου υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος σε λειτουργική, αξιόπιστη και ανθεκτική κατάσταση, ώστε να διασφαλίζεται πρωτίστως η ασφάλεια των χρηστών.
Τις τελευταίες δεκαετίες, η αυξημένη κατανάλωση ενέργειας έχει οδηγήσει σε δυσμενείς περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Ο όρος “ενεργειακή απόδοση” εισήχθη στον κτιριακό τομέα, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προσπάθειας να μειωθούν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 20% και να επιτευχθεί εξοικονόμηση ενέργειας κατά 20% [EPBD αναδιατύπωση, 2010/31/ΕΕ]. Ο κατασκευαστικός τομέας είναι από τους μεγαλύτερους καταναλωτές ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά να χρησιμοποιούν σχεδόν το 70% της καταναλισκόμενης ενέργειας σε ηλεκτρική μορφή. Για την ενίσχυση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει νομοθετικό πλαίσιο και πρωτοβουλίες για τον εκσυγχρονισμό του κτιριακού τομέα, με τεχνολογικές βελτιώσεις και αυξημένες ανακαινίσεις. Δυστυχώς, η σημασία της ασφάλειας δεν έχει επισημανθεί ή ληφθεί υπόψη στον αναγκαίο βαθμό.
Βιωσιμότητα και αναβάθμιση υφιστάμενων κτιρίων
Από την άποψη της βιωσιμότητας, έχει δοθεί έμφαση στην ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης μεθοδολογίας δομικού και ενεργειακού σχεδιασμού για τα νέα κτίρια, η οποία θα υπερισχύει των μεμονωμένων δράσεων για βιώσιμο δομικό σχεδιασμό (Sustainable Structural Design – SSD). Ωστόσο, στα γηράσκοντα υφιστάμενα κτίρια, το ζήτημα της δομικής, σεισμικής και ενεργειακής αναποτελεσματικότητας γίνεται πρωταρχικής σημασίας και απαιτείται μια παρόμοια συνολική προσέγγιση για αναβάθμιση και στα δύο μέτωπα, σε μια ολιστική και κοινή στρατηγική.
Αξιολόγηση και στρατηγική αναβάθμισης
Μια κοινή μέθοδος αξιολόγησης της σεισμικής και δομικής τρωτότητας των κτιρίων είναι ζωτικής σημασίας για τις κυβερνητικές αρχές, ώστε να ποσοτικοποιήσουν τους απαιτούμενους πόρους, να σχεδιάσουν επενδυτικά προγράμματα και να καθορίσουν στρατηγικές ιεράρχησης για τον μετριασμό του σεισμικού και δομικού κινδύνου και την βιώσιμη αναβάθμιση.
Συνεργασία και μελλοντικές προοπτικές
Τόσο το ECCE – European Council of Civil Engineers όσο και το WCCE – World Council of Civil Engineers επιδιώκουν να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους στο μέλλον για να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα του παγκόσμιου υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος και να συμβάλουν στο θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα για επαρκή στέγαση.
Έξυπνη χρηματοδότηση και η προσέγγιση 3S
Η νέα τάση σήμερα είναι η έξυπνη χρηματοδότηση για έξυπνα κτίρια. Ένα κτίριο θεωρείται έξυπνο όταν πληροί την προσέγγιση 3S “Safe – Sound – Sustainable”.
Έτσι, η ECCE και η WCCE τονίζουν την επείγουσα ανάγκη να εφαρμοστεί η προσέγγιση 3S.
Εκδηλώσεις και επίσημες ανακοινώσεις
Η κοινή πρωτοβουλία ECCE – WCCE 3S Approach παρουσιάστηκε επίσημα στον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Μηχανικής 2023, κατά τη διάρκεια του συνεδρίου “Engineering the Cities of the Future” στις 3 Μαρτίου 2023, στη Μαδρίτη.
Η Παγκόσμια Ημέρα Μηχανικής 2023 (World Engineering Day) στις 4 Μαρτίου 2023, σηματοδοτεί τη δέσμευση της ECCE και της WCCE να συνεχίσουν την προώθηση ολιστικών προσεγγίσεων ανακαίνισης για την υποστήριξη των παγκόσμιων πολιτικών και των SDGs του ΟΗΕ, για έναν ασφαλή και βιώσιμο κόσμο.
Το Μανιφέστο της προσέγγισης 3S 2023 είναι διαθέσιμο εδώ και εδώ (ES).
Η Περίληψη της προσέγγισης 3S 2023 είναι διαθέσιμη εδώ.