Η ημερίδα για την οδό Σταδίου, που πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 1 Μαρτίου 2014 στην Αλυσίδα Πολιτισμού ΙΑΝΟΣ, προέκυψε από μια αυθόρμητη συνάντηση και συνεργασία τριών αρχιτεκτόνων που προσέγγιζαν το πρόβλημα του σημαντικού αυτού δρόμου της Αθήνας από διαφορετική σκοπιά. Από τη μία, η εμπειρία της δραματικής εικόνας της οδού Σταδίου τον Ιούλιο του 2013, οδήγησε τον αρχιτέκτονα Γιώργο Τριανταφύλλου σε μια διαρκή φωτογραφική καταγραφή της σημερινής ζοφερής πραγματικότητας και την αναζήτηση εικόνων από την ιστορική εξέλιξη, τη γοητεία και την αρχοντιά ενός από τους πιο ζωντανούς, όμορφους και αγαπημένους δρόμους της Αθήνας.

Μια εικόνα από το παρελθόν με ελπίδα για το μέλλον. Η οδός Σταδίου ως πεζόδρομος με τις γραμμές του τραμ στις αρχές του 20ού αιώνα.

Από την άλλη, η αυθόρμητη και συστηματική συγκρότηση και δημοσίευση μιας εναλλακτικής πρότασης (σαν PLAN B σε περίπτωση «ατυχήματος» της πεζοδρόμησης της Πανεπιστημίου) για την πεζοδρόμηση της οδού Σταδίου από τους αρχιτέκτονες Δημήτρη Κονταργύρη και Ανδρέα Βεντουράκη. Οι δύο αυτές πρωτοβουλίες συναντήθηκαν δημιουργικά με στόχο την ευρύτερη ευαισθητοποίηση κοινού και ειδικών και την επιθυμία να προκληθεί ένας ακόμα ανοιχτός διάλογος, σε συσχετισμό με όσους άλλους υπάρχουν σήμερα πάνω στα οξυμένα προβλήματα του κέντρου της Αθήνας. Εν όψει μάλιστα του Rethink Athens και με δεδομένη τη δραματική κατάσταση της οδού Σταδίου, επιδιώκεται να αναζητηθούν ειδικότερα μόνιμες ή πιθανόν παροδικές λύσεις για την ανάκαμψή της.

Η ιδέα της πεζοδρόμησης της Σταδίου – Φιλελλήνων ξεκινά από τη διαπίστωση ότι η ανάπλαση της Πανεπιστημίου θα υφίσταται τον ασφυκτικό εναγκαλισμό δύο υπερφορτωμένων κυκλοφοριακών διαύλων, της Ακαδημίας και της Σταδίου. Αντίθετα, ο προτεινόμενος πεζόδρομος της Σταδίου και κατ’ επέκταση της Φιλελλήνων έχει το ισχυρό πλεονέκτημα να εφάπτεται και να επικοινωνεί άμεσα και απρόσκοπτα με το Εμπορικό Κέντρο της Αθήνας και την ευρύτερη περιοχή του ιστορικού κέντρου, που χαρακτηρίζεται από πεζοδρόμους και ήπια κυκλοφορία.

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Σύμφωνα με την πρόταση, η πεζοδρόμηση της Σταδίου θα γίνει από την Ομόνοια μέχρι το Σύνταγμα και της Φιλελλήνων από το Σύνταγμα μέχρι την λεωφόρο Αμαλίας. Η Πανεπιστημίου και η Ακαδημίας θα συνεχίσουν να εξυπηρετούν την κυκλοφοριακή ροή όπως σήμερα. Οι γραμμές του τραμ, σε περίπτωση επέκτασης, θα εκτραπούν στη Φιλελλήνων και στη συνέχεια στη Σταδίου, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, και μετά στην οδό Πατησίων. Τέλος, οι διαδρομές των μέσων μαζικής μεταφοράς που διατρέχουν σήμερα τις οδούς Σταδίου και Ακαδημίας θα μεταφερθούν στην Πανεπιστημίου, σε λεωφορειολωρίδα contra-flow από την Ομόνοια μέχρι τη Β. Σοφίας.

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

Η πρόταση πεζοδρόμησης του άξονα Σταδίου – Φιλελλήνων παρουσιάζει τα εξής σημαντικά πλεονεκτήματα:

• α) Μία εκτεταμένη “ενδοχώρα” για τους πεζούς. Η συνεχής επαφή του άξονα Σταδίου – Φιλελλήνων με το Εμπορικό Τρίγωνο και την Πλάκα, καθώς και η διαμόρφωση της τριγωνικής περιπατητικής διαδρομής “Σταδίου – Ερμού – Αιόλου”, εξασφαλίζουν μια μεγάλη “ενδοχώρα” για τους πεζούς. Αυτή, μαζί με το Σύνταγμα και την Ομόνοια, θα εντάσσεται στο πυκνότερο δίκτυο πεζοδρομήσεων της πόλης.
• β) Καμία σημαντική αλλαγή στις ισχύουσες ρυθμίσεις του κυκλοφοριακού.
• γ) Ευχερής δυνατότητα άμεσης δοκιμαστικής πεζοδρόμησης. Η διατήρηση των υφιστάμενων κυκλοφοριακών ρυθμίσεων στο κέντρο επιτρέπει την άμεση δοκιμαστική εφαρμογή της πεζοδρόμησης. Αυτή η δοκιμή είναι σημαντική για την αξιολόγηση των επιπτώσεων και την ενεργοποίηση του πεζόδρομου, προωθώντας νέες δραστηριότητες. Μπορεί να ξεκινήσει άμεσα με μηδενικό προϋπολογισμό. Αυτή η πρόταση αφορά στην περιοδική και επαναλαμβανόμενη πεζοδρόμηση, που μπορεί να υλοποιηθεί μέχρι να ξεκινήσουν οι μόνιμες παρεμβάσεις στην περιοχή.

Τα στοιχεία και οι προτάσεις παρουσιάστηκαν στην ημερίδα και σχολιάστηκαν από εκπροσώπους οργανώσεων και φορέων, όπως η UIA, ο ΣΑΔΑΣ, το Rethink Athens, το Reactivate Athens, σχολές αρχιτεκτονικής, το ΕΙΑ, ο Δήμος Αθηναίων, το ΥΠΕΚΑ, η ΕΑΧΑ, το ΣΕΠΟΧ, δημοσιογράφους, αρχιτέκτονες, πολεοδόμους και κυκλοφοριολόγους.

«ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΕΝΩΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ (UIA) ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ»

Νίκος Φιντικάκης, ΤΕΕ – Αρχιτέκτων, Μέλος του Συμβουλίου της UIA, Διευθυντής του Διεθνούς Προγράμματος ARES

Ευχαριστώ πολύ το Τμήμα Αττικής του ΣΑΔΑΣ και τον συνάδελφο Γ. Τριανταφύλλου που διατηρεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιστοσελίδα, απαλλαγμένη από διαφημίσεις, που έχει μεγάλη σημασία. Θα μπορούσε η εκδήλωση να γίνει σε δημόσιο χώρο, όπως ο Ε. RAMA, ο τωρινός πρωθυπουργός της Αλβανίας και πρώην δήμαρχος Τιράνων, παρουσίασε τη βραβευμένη με ευρωπαϊκό διαγωνισμό μελέτη μου για το ιστορικό κέντρο των Τιράνων, ή στην αίθουσα εκδηλώσεων του ΤΕΕ, του ΣΑΔΑΣ ή του Δήμου Αθηναίων. Σε κάθε περίπτωση:

Η UIA είναι η Διεθνής Ένωση των Αρχιτεκτόνων, με εγγεγραμμένα περίπου 150 κράτη και 1.500.000 αρχιτέκτονες παγκοσμίως. Μία από τις σημαντικές δράσεις της είναι οι Διεθνείς Αρχιτεκτονικοί Διαγωνισμοί, που υπάγονται στον κανονισμό UIA – UNESCO. Αυτοί διασφαλίζουν διεθνή εγκυρότητα και διαφάνεια. Ζήτησα η τοποθέτησή μου, ως μέλος του Συμβουλίου της UIA, να προηγηθεί των παρουσιάσεων των μελετών, καθώς αφορά σε κριτική θεσμικών διαδικασιών και όχι σε αρχιτεκτονικές προτάσεις. Όταν οι διοργανωτές του RE-THINK ζήτησαν από τον πρόεδρο της UIA, τον Γάλλο αρχιτέκτονα Albert Dubler, να ορίσει κριτή στον διαγωνισμό για την Πανεπιστημίου, εκείνος αρνήθηκε, διότι διαπίστωσε ότι δεν τηρούνταν οι προβλεπόμενες διαδικασίες και προδιαγραφές, όπως ορίζονται στον κανονισμό UIA-UNESCO, π.χ. επιλογή κριτών. Στη συνάντηση του Οκτωβρίου 2013 στο Πεκίνο, ο πρόεδρος της UIA, Albert Dubler, ανέφερε το ερώτημα «ΓΙΑΤΙ;» και αποφασίστηκε η υιοθέτηση της εξής απόφασης:

Η UIA προτείνει ότι όλες οι παρεμβάσεις σε σημαντικούς και ιστορικούς δημόσιους χώρους πρέπει να γίνονται μέσω διαγωνισμών αρχιτεκτονικών ή πολεοδομικών, σύμφωνα με τους κανονισμούς UIA-UNESCO, και να προωθούνται μέσω δημόσιας διαβούλευσης. Αυτό διασφαλίζει την ποιότητα, τη διαφάνεια και την κοινωνική αποδοχή.

Έτσι, η Διεθνής Ένωση των Αρχιτεκτόνων υποδεικνύει τον κοινωνικά αποδεκτό τρόπο διαχείρισης των δημόσιων χώρων και τον τρόπο υπαγωγής του σχεδιασμού σε θεσμοθετημένους διαγωνισμούς. Η UIA δηλώνει ότι η διαχείριση του δημόσιου χώρου δεν μπορεί να υπάγεται σε εμπορευματικές πρακτικές χωρίς κανόνες. Το ελληνικό τμήμα της UIA, μέσω του ΤΕΕ, εξέδωσε το 2013 απόφαση ότι ο διαγωνισμός για την ανάπλαση της Πανεπιστημίου ήταν εκτός θεσμικής διαδικασίας. Ο διαγωνισμός αυτός, με 70-80 προτάσεις, είναι άκυρος σύμφωνα με την ευρωπαϊκή νομοθεσία και τους διεθνείς κανόνες. Αντίθετα, σε διεθνείς διαγωνισμούς, συμμετέχουν εκατοντάδες προτάσεις, και Έλληνες αρχιτέκτονες έχουν διακριθεί σε αυτούς. Η κατάργηση των θεσμοθετημένων διαγωνισμών και η προώθηση εξωθεσμικών διαδικασιών υπονομεύουν την αξιοπιστία και το κοινωνικό συμφέρον.

Είναι σημαντικό να προωθούνται διαγωνισμοί με διαφάνεια και να αποφεύγονται οι αυθαίρετες επεμβάσεις, όπως στο Ελληνικό, όπου προτείνονται έργα χωρίς θεσμική έγκριση. Η διαχείριση των δημόσιων χώρων πρέπει να γίνεται με σεβασμό στους κανόνες και το κοινωνικό όφελος, αποφεύγοντας την εμπορευματοποίηση και την παραβίαση των θεσμών.

Οι Έλληνες μηχανικοί και αρχιτέκτονες πρέπει να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς που τηρούν τους κανόνες, ώστε να διασφαλίζεται η δικαιοσύνη και η διαφάνεια. Η συμμετοχή σε εξωθεσμικούς διαγωνισμούς, συχνά λόγω ανάγκης, οδηγεί σε παραπληροφόρηση και υποβάθμιση του επαγγ