Πραγματικότητα η Διακήρυξη της Αθήνας για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό – Τι περιλαμβάνει

Πραγματικότητα αποτελεί η Διακήρυξη της Αθήνας για την πολιτιστική κληρονομιά, όπως ανακοίνωσε κλείνοντας το 4^ο Διεθνές Συνέδριο TMM–CH, η Ομότιμη Καθηγήτρια Αντωνία Μοροπούλου από το ΕΜΠ, Επικεφαλής της Διεπιστημονικής Ομάδας και Επικεφαλής Επιστημονική Υπεύθυνη της αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου, Αντιπρόεδρος ΤΕΕ και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Αρχικά η κα Μοροπούλου ανέφερε ότι μέσω του προγράμματος «Το Εύλογον», που ξεκίνησε και θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2026, 10 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης στον Ιερό Κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου, επιδιώκεται η προσφορά τεχνογνωσίας, κινήτρου και δυναμικής που ξεπερνά την προσωπική συνεισφορά του καθενός. «Η όλη πρόκληση για να αντιμετωπίσουμε έναν κόσμο σε κρίση, είναι να φέρουμε στο επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά και να αναπτύξουμε κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, προκειμένου να διατηρήσουμε ζωντανή την πολιτιστική κληρονομιά» τόνισε και πρόσθεσε ότι αυτό είναι το μήνυμα του Συνεδρίου.

Στη συνέχεια ανακοίνωσε τη Διακήρυξη της Αθήνας που συντάχθηκε με τη συνδρομή υψηλών εκπροσώπων της Europa Nostra και την οποία συνυπογράφει και η Κύπρος.

Η Διακήρυξη για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό, που πρόκειται να σταλεί σε μεγάλους Οργανισμούς και τον ΟΗΕ, έχει ως βασικό μήνυμα, όπως ανέφερε η κα Μοροπούλου, ότι «προχωράμε σε νέες στρατηγικές, από την παθητική στρατηγική της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια ενεργή στρατηγική της αποκάλυψης του ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς και των πολιτιστικών στοιχείων ως πηγής για ήπια ανάπτυξη. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να έχουμε βιώσιμη ανάπτυξη που θα καταπολεμήσει την κλιματική αλλαγή».

Το δεύτερο αίτημα, για μια Ευρωπαϊκή Εταιρική Σχέση για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά, απευθύνεται στην κυβέρνηση για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή δράση για ανθεκτική πολιτιστική κληρονομιά, κάτω από το πλαίσιο του HORIZON EUROPE, καθώς η Ελλάδα δεν είναι μέλος. Και το τρίτο κάλεσμα είναι για τη διάσωση των παραδοσιακών ναυπηγείων. «Να σώσουμε την καρδιά της ναυτικής παράδοσης, του πολιτισμού του Αιγαίου, ως σημαντικό μέρος της εθνικής μας κυριαρχίας» σημείωσε η κα Μοροπούλου. Το σχετικό ψήφισμα έχει στηριχθεί από το ΟΦΓ και τη ΔΕ/ΤΕΕ και τώρα στηρίζεται από το Διεθνές Συνέδριο.

Η κα Μοροπούλου έστειλε μήνυμα ότι «περνάμε σε μία νέα εποχή» και συμπλήρωσε ότι «θα θυμάμαι πάντα ότι όταν δήλωσα πως ο Πανάγιος Τάφος είναι ζωντανός, αυτό έφερε 3 δισεκατομμύρια ανθρώπων, την ανθρωπότητα, να γονατίζουν μαζί μας μπροστά σε αυτό το μοναδικό μνημείο και για αυτό τον λόγο μπορέσαμε σε ένα σημείο τεράστιας διαμάχης να ολοκληρώσουμε το έργο της αποκατάστασης». Κλείνοντας η κα Μοροπούλου είπε «γι’ αυτό ας κρατήσουμε τα μνημεία ζωντανά και αυτά θα παραμείνουν ζωντανά αν βρίσκονται σε επαφή με την κοινωνία».

Ακολουθούν τα κείμενα της Διακήρυξης της Αθήνας (στα αγγλικά), όπως συντάχθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών στο 4^ο Διεθνές Συνέδριο TMM–CH (Transdisciplinary Multispectral Modelling and Cooperation for the Preservation of Cultural Heritage) για την Αντιμετώπιση Παγκόσμιων Προκλήσεων, που διοργανώνει 7-9 Απριλίου στο Ίδρυμα Ευγενίδου, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, σε συνεργασία με το ΤΕΕ, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ανάπτυξης και του ΥΠΕΞ.

ATHENS DECLARATION – CULTURE BASED CLIMATE ACTIONS

The world’s diverse cultures touch everyone, everywhere; encompassing the full range of voices, perspectives and tools to communicate urgency, mobilise action, and champion sustainable and justice-led ways of living.

Through cultural participation, safeguarding, dialogue, experiences, narratives, and stories; and through creative images, events and offerings, culture inspires action, especially when fortified by respect for cultural rights. Harnessing the power of diverse cultural values and ways of knowing, education and storytelling, art and craft, tangible and intangible heritage, and design and creativity can in turn guide and scale that action to create the systems change needed to tackle the twin climate and biodiversity crises.

Tangible and intangible heritage as well as traditional knowledge enhance resilience and offer time-tested, low-carbon, circular and regenerative technologies and solutions across sectors including the built and natural environment, agriculture, energy, and care for habitats and communities.

Anchored in shared human values of solidarity, care and respect, the collective effort of culture and heritage institutions and civil society such as Europa Nostra, ICOMOS και World Heritage Cities, που συγκεντρώνουν επαγγελματίες, εθελοντές, επιστήμονες και φορείς, προωθούν την αειφόρο ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Η πολιτιστική δράση για το κλίμα προωθεί τοπικές λύσεις σε παγκόσμια προβλήματα, συμπληρώνοντας τα τρέχοντα σχέδια δράσης με στρατηγικές που είναι συμπεριληπτικές, βασισμένες στα δικαιώματα, τοπικές, με επίκεντρο τον άνθρωπο και αναγνωρίζουν την αλληλεξάρτηση όλων των ζωντανών οργανισμών. Παρά την έλλειψη αναγνώρισης της σημασίας του πολιτισμού στην επίσημη πολιτική για το κλίμα, οι καλλιτέχνες και οι φορείς πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της μεταμόρφωσης, της ποιοτικής αλλαγής και της προώθησης της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η έλλειψη επίσημης πολιτικής αναγνώρισης υπονομεύει τη σημαντική συμβολή του πολιτισμού και τελικά την αποτελεσματικότητα της παγκόσμιας δράσης για το κλίμα. Μια «Κοινή Εργασία» (Joint Work) είναι μια διαδικασία που επιτρέπει στους πολιτικούς για το κλίμα, που συγκεντρώνονται στη Συνδιάσκεψη των Μερών (COP) της UNFCCC, να ζητήσουν από τη Γραμματεία της UNFCCC και τα υποκαταστήματά της να αντιμετωπίσουν από κοινού ένα κρίσιμο θέμα, όπως η διασταύρωση πολιτισμού και κλίματος.

Αυτή η απόφαση θα αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της UNFCCC να ξεκινήσει μια διαβούλευση για την πλήρη συμβολή του πολιτισμού – συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής κληρονομιάς, των τεχνών και των δημιουργικών τομέων – στην κλιματική δράση. Η διαδικασία θα εξετάσει τις ήδη υπάρχουσες πολιτιστικά καθοδηγούμενες απαντήσεις, θα μοιραστεί συστάσεις για την κλιμάκωση των λύσεων και θα διασφαλίσει ότι ο πολιτισμός εντάσσεται πλήρως στο μέλλον της Συμφωνίας. Ο πολιτισμός έχει μοναδική δυνατότητα να επιφέρει αλλαγές.

Αυτή η διαδικασία θα ανοίξει το δρόμο για την υιοθέτηση σε επόμενη Συνδιάσκεψη (COP) ενός σημαντικού προγράμματος εργασίας που θα θέτει τον πολιτισμό και την κληρονομιά στο επίκεντρο της πολιτικής, του σχεδιασμού και των δράσεων για το κλίμα. Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα ενισχύσει την προσοχή στις κοινωνικο-πολιτισμικές συνθήκες για μετασχηματιστική δράση, θα στηρίξει αποτελεσματικότερη μείωση και προσαρμογή και θα αντιμετωπίσει ζητήματα απώλειας και ζημιάς στην πολιτιστική κληρονομιά. Τέλος, θα υποστηρίξει τις παγκόσμιες προσπάθειες για ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας και βιώσιμης ανάπτυξης.

Η ενσωμάτωση πολιτιστικών φωνών στην διεθνή πολιτική για το κλίμα θα αναδείξει τοπικές, ηγετικές, πολιτιστικές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις που προσφέρουν λύσεις σε παγκόσμια κρίση. Θα στηρίξει επίσης τις προσπάθειες των Ιθαγενών Λαών, που χρόνια προωθούν μια κουλτούρα φροντίδας της Μητέρας Γης. Συνολικά, θα δώσει φωνή στη διεθνή πολιτιστική κοινότητα, ενισχύοντας το έργο των πολιτιστικών, καλλιτεχνικών και δημιουργικών οργανώσεων, των κοινωνιών και των δημόσιων φορέων σε όλα τα επίπεδα, ώστε να υποστηρίξουν την UNFCCC στην αποστολή της.

Για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, πρέπει να αξιοποιήσουμε τη μεταμορφωτική δύναμη του πολιτισμού — από τις τέχνες μέχρι την πολιτιστική κληρονομιά — ώστε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να φανταστούν και να υλοποιήσουν βιώσιμα, δίκαια και ανθεκτικά μέλλοντα. Οι υπογεγραμμένοι που συγκεντρωθήκαμε στην Αθήνα:

• Συμμετέχουμε στην «Global Call to Put Arts, Culture and Heritage at the Heart of Climate Action» που ζητά από τους αντιπροσώπους στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα να υιοθετήσουν μια Απόφαση για Κοινή Εργασία σχετικά με τον Πολιτισμό και το Κλίμα, που θα καταστήσει τον πολιτισμό αναπόσπαστο μέρος της αποτελεσματικής και δίκαιης δράσης για το κλίμα.
• Προτρέπουμε τους υποστηρικτές της πολιτιστικής δράσης για το κλίμα να υπογράψουν την Παγκόσμια Κλήση. https://www.climateheritage.org/global-call
• Ζητάμε από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους οργανισμούς, ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να ηγηθούν και να προωθήσουν την πολιτιστική και πολιτισμική κληρονομιά στην καρδιά της ευρωπαϊκής ατζέντας για το κλίμα, και να υποστηρίξουν εντός του πλαισίου της UNFCCC τους στόχους της Παγκόσμιας Κλήσης.
• Ζητάμε από την Ελληνική Κυβέρνηση να συμμετάσχει μαζί με άλλες εθνικές κυβερνήσεις, όπως η Ισπανία και η Ιορδανία, στην υιοθέτηση από τη COP μιας Κοινής Εργασίας για τον Πολιτισμό και το Κλίμα.
• Χαιρετίζουμε την ενσωμάτωση ενός θεματικού στόχου για την προσαρμογή της πολιτιστικής κληρονομιάς στους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Στόχου για την Προσαρμογή που υιοθετήθηκε στη COP28 και καλούμε τις εθνικές κυβερνήσεις να υιοθετήσουν στη COP30 αποτελεσματικά και εξατομικευμένα δείκτες μέτρησης προόδου για την επίτευξη αυτού του στόχου.
• Τονίζουμε τη σημασία της ενσωμάτωσης του πολιτισμού και της κληρονομιάς ως διατομεακού θέματος σε όλες τις εκθέσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC