Πραγματικότητα η Διακήρυξη της Αθήνας για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό – Τι περιλαμβάνει
Πραγματικότητα αποτελεί η Διακήρυξη της Αθήνας για την πολιτιστική κληρονομιά, όπως ανακοίνωσε κλείνοντας το 4ο Διεθνές Συνέδριο TMM–CH, η Ομότιμη Καθηγήτρια Αντωνία Μοροπούλου από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Επικεφαλής της Διεπιστημονικής Ομάδας και Επικεφαλής Επιστημονική Υπεύθυνη της αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου, Αντιπρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Αρχικά η κ. Μοροπούλου ανέφερε ότι μέσω του προγράμματος «Το Εύλογον», που ξεκίνησε και θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2026, 10 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης στον Ιερό Κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου, επιδιώκεται η προσφορά τεχνογνωσίας, κινήτρου και δυναμικής που ξεπερνά την προσωπική συνεισφορά του καθενός. «Η όλη πρόκληση για να αντιμετωπίσουμε έναν κόσμο σε κρίση, είναι να φέρουμε στο επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά και να αναπτύξουμε κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, προκειμένου να διατηρήσουμε ζωντανή την πολιτιστική κληρονομιά» τόνισε και πρόσθεσε ότι αυτό είναι το μήνυμα του Συνεδρίου.
Στη συνέχεια ανακοίνωσε τη Διακήρυξη της Αθήνας που συντάχθηκε με τη συνδρομή υψηλών εκπροσώπων της Ευρώπη Νόστρα και την οποία συνυπογράφει και η Κύπρος.
Η Διακήρυξη για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό, που πρόκειται να σταλεί σε μεγάλους Οργανισμούς και τον ΟΗΕ, έχει ως βασικό μήνυμα, όπως ανέφερε η κ. Μοροπούλου, ότι «προχωράμε σε νέες στρατηγικές, από την παθητική στρατηγική της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια ενεργή στρατηγική της αποκάλυψης του ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς και των πολιτιστικών στοιχείων ως πηγής για ήπια ανάπτυξη. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να έχουμε βιώσιμη ανάπτυξη που θα καταπολεμήσει την κλιματική αλλαγή».
Το δεύτερο αίτημα, για μια Ευρωπαϊκή Εταιρική Σχέση για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά, είναι προς την κυβέρνηση για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή δράση για ανθεκτική πολιτιστική κληρονομιά, κάτω από το πλαίσιο του Προγράμματος HORIZON EUROPE, καθώς η Ελλάδα δεν είναι ακόμη συμμετέχουσα. Και το τρίτο κάλεσμα είναι για τη διάσωση των παραδοσιακών ναυπηγείων. «Να σώσουμε την καρδιά της ναυτικής παράδοσης, του πολιτισμού του Αιγαίου, ως σημαντικό μέρος της εθνικής μας κυριαρχίας» σημείωσε η κ. Μοροπούλου. Το σχετικό ψήφισμα έχει στηριχθεί από το Οικονομικό Φόρουμ Γυναικών και τη ΤΕΕ και τώρα στηρίζεται από το Διεθνές Συνέδριο.
Η κα Μοροπούλου έστειλε μήνυμα ότι «περνάμε σε μία νέα εποχή» και συμπλήρωσε ότι «θα θυμάμαι πάντα ότι όταν δήλωσα πως ο Πανάγιος Τάφος είναι ζωντανός, αυτό έφερε 3 δισεκατομμύρια ανθρώπων, την ανθρωπότητα, να γονατίζουν μαζί μας μπροστά σε αυτό το μοναδικό μνημείο και για αυτό τον λόγο μπορέσαμε σε ένα σημείο τεράστιας διαμάχης να ολοκληρώσουμε το έργο της αποκατάστασης». Κλείνοντας η κ. Μοροπούλου είπε «γι’ αυτό ας κρατήσουμε τα μνημεία ζωντανά και αυτά θα παραμείνουν ζωντανά αν βρίσκονται σε επαφή με την κοινωνία».
Τα κείμενα της Διακήρυξης της Αθήνας
Τα κείμενα της Διακήρυξης της Αθήνας (στα αγγλικά), όπως συντάχθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών στο 4ο Διεθνές Συνέδριο TMM–CH (Transdisciplinary Multispectral Modelling and Cooperation for the Preservation of Cultural Heritage) για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων, διοργανώνεται από 7 έως 9 Απριλίου στο Ίδρυμα Ευγενίδου, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, σε συνεργασία με το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ανάπτυξης και του Υπουργείου Εξωτερικών.
ATHENS DECLARATION – CULTURE BASED CLIMATE ACTIONS
Ο κόσμος με τις διαφορετικές πολιτισμικές του εκφράσεις επηρεάζει όλους, παντού. Περιλαμβάνει όλες τις φωνές, προοπτικές και εργαλεία για να μεταδώσει την επείγουσα ανάγκη, να κινητοποιήσει δράση και να υποστηρίξει βιώσιμους και δίκαιους τρόπους ζωής.
Μέσω πολιτιστικής συμμετοχής, προστασίας, διαλόγου, εμπειριών, αφηγήσεων και ιστοριών· και μέσω δημιουργικών εικόνων, εκδηλώσεων και δράσεων, ο πολιτισμός εμπνέει δράση, ειδικά όταν ενισχύεται από σεβασμό στα πολιτιστικά δικαιώματα. Η αξιοποίηση των διαφόρων πολιτισμικών αξιών και τρόπων γνώσης, της εκπαίδευσης και της αφήγησης, της τέχνης και της χειροτεχνίας, του υλικού και άυλου πολιτισμού, καθώς και του σχεδιασμού και της δημιουργικότητας, μπορεί να καθοδηγήσει και να κλιμακώσει αυτήν τη δράση για να δημιουργήσει συστημικές αλλαγές που χρειάζονται για την αντιμετώπιση των διπλών κρίσεων κλίματος και βιοποικιλότητας.
Ο υλικός και άυλος πολιτισμός, καθώς και η παραδοσιακή γνώση, ενισχύουν την ανθεκτικότητα και προσφέρουν δοκιμασμένες, χαμηλού άνθρακα, κυκλικές και αναγεννητικές τεχνολογίες και λύσεις σε τομείς όπως το δομημένο και φυσικό περιβάλλον, η γεωργία, η ενέργεια και η φροντίδα των οικοσυστημάτων και των κοινοτήτων.
Βασισμένο σε κοινές ανθρώπινες αξίες όπως η αλληλεγγύη, η φροντίδα και ο σεβασμός, η συλλογική προσπάθεια πολιτιστικών και πολιτισμικών ιδρυμάτων και της κοινωνίας των πολιτών, όπως η Ευρώπη Νόστρα, η ICOMOS και ο Οργανισμός Πόλεων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, που συγκεντρώνει επαγγελματίες, εθελοντές, επιστήμονες και κατόχους προγονικής σοφίας, πολιτικούς και κοινότητες, προκαλεί τις κυρίαρχες αντιλήψεις και προσφέρει οράματα και παραδείγματα βιώσιμων μελλοντικών λύσεων, απαλλαγμένων από εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα, αποκαθιστώντας τη βιοποικιλότητα και προωθώντας την κοινωνική δικαιοσύνη.
Η πολιτιστική δράση για το κλίμα προωθεί τοπικές λύσεις σε παγκόσμια προβλήματα, καλύπτοντας κενά στον τρέχοντα σχεδιασμό κλιματικής πολιτικής μέσω στρατηγικών που είναι συμπεριληπτικές, βασισμένες στα δικαιώματα, τοπικές, με επίκεντρο τον άνθρωπο και απαιτητικές, αναγνωρίζοντας την αλληλεξάρτηση όλων των ζωντανών όντων. Παρά την ανεπαρκή έμφαση στον κεντρικό ρόλο του πολιτισμού σε πολλές επίσημες πολιτικές και χρηματοδοτήσεις, οι καλλιτεχνικές και πολιτιστικές φωνές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εργασίας για την τριπλή μεταμόρφωση (πράσινη, ψηφιακή και κοινωνική), την επιδίωξη διαδρομών 1.5°C και τις συστημικές αλλαγές.
Ωστόσο, η έλλειψη επίσημης αναγνώρισης της πολιτικής αυτής υπονομεύει τη ζωτική συμβολή του πολιτισμού και τελικά την αποτελεσματικότητα της παγκόσμιας δράσης για το κλίμα. Μια «Κοινή Εργασία» είναι μια αναγνωρισμένη διαδικασία μέσω της οποίας οι πολιτικοί για το κλίμα, που συγκεντρώνονται στη Σύνοδο Κορυφής (COP) της UNFCCC, μπορούν να ζητήσουν από τη Γραμματεία της UNFCCC και τα υποκαταστήματά της να αντιμετωπίσουν από κοινού ένα κρίσιμο θέμα, όπως η διασταύρωση πολιτισμού και κλιματικής δράσης.
Αυτή η απόφαση θα αντανακλά τη δέσμευση της UNFCCC να ξεκινήσει μια διαβούλευση για να κατανοήσει πλήρως τη συμβολή του πολιτισμού — συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής κληρονομιάς, των τεχνών και των δημιουργικών τομέων — στην κλιματική δράση. Η διαδικασία θα εξετάσει ποιες πολιτιστικά καθοδηγούμενες απαντήσεις ήδη υλοποιούνται, πού και από ποιους, θα μοιραστεί συστάσεις για την κλιμάκωση λύσεων βασισμένων στον πολιτισμό και θα διασφαλίσει ότι ο πολιτισμός εντάσσεται πλήρως στο μέλλον της Συμφωνίας. Ο πολιτισμός έχει απεριόριστη δυνατότητα να επιφέρει αλλαγές.
Αυτή η διαδικασία θα ανοίξει το δρόμο για την υιοθέτηση σε επόμενη Σύνοδο Κορυφής ενός σημαντικού προγράμματος εργασίας που θα τοποθετήσει τον πολιτισμό και την κληρονομιά στο επίκεντρο της πολιτικής, του σχεδιασμού και της δράσης για το κλίμα. Ένα τέτοιο πρόγραμμα θα ενισχύσει την προσοχή στις κοινωνικο-πολιτισμικές συνθήκες για μετασχηματιστική δράση, θα υποστηρίξει πιο αποτελεσματική μείωση και προσαρμογή, και θα αντιμετωπίσει κρίσιμα ζητήματα απώλειας και ζημιάς στην πολιτιστική κληρονομιά. Τελικά, θα στηρίξει τις παγκόσμιες προσπάθειες να τοποθετήσουν τον πολιτισμό στην καρδιά της βιώσιμης ανάπτυξης με ανθεκτικότητα στο κλίμα.
Η ενσωμάτωση πολιτιστικών φωνών στην διεθνή πολιτική για το κλίμα θα αναδείξει τοπικές, ηγετικές, πολιτιστικές και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις που προσφέρουν κλιμακούμενες λύσεις στην κρίση. Θα στηρίξει επίσης τις προσπάθειες των αυτόχθονων λαών, που χρόνια προωθούν μια κουλτούρα φροντίδας για τη Μητέρα Γη. Συνολικά, θα επιτρέψει στη διεθνή πολιτιστική κοινότητα, πλούσια και ποικιλόμορφη, να μιλήσει με μια ενιαία φωνή, κινητοποιώντας το παγκόσμιο δίκτυο πολιτιστικών, πολιτισμικών, καλλιτεχνικών και δημιουργικών φορέων, κοινωνίας των πολιτών, ιδρυμάτων και δημόσιων φορέων σε όλα τα επίπεδα, για να υποστηρίξει την αποστολή της UNFCCC.
Για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, πρέπει να ενεργοποιήσουμε τη μετασχηματιστική δύναμη του πολιτισμού — από τις τέχνες μέχρι την πολιτιστική κληρονομιά — για να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να φανταστούν και να υλοποιήσουν βιώσιμες, ανθεκτικές και δίκαιες μελλοντικές προοπτικές. Εμείς, οι υπογράφοντες που συγκεντρωθήκαμε στην Αθήνα:
- Συμμετέχουμε στην Global Call to Put Arts, Culture and Heritage at the Heart of Climate Action», που ζητά από τους αντιπροσώπους στη Σύνοδο Κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα να υιοθετήσουν μια Απόφαση για Κοινή Εργασία σχετικά με τον Πολιτισμό και την Κλιματική Δράση, που θα αναγνωρίσει τον πολιτισμό ως αναπόσπαστο μέρος μιας πιο αποτελεσματικής και δίκαιης δράσης για το κλίμα.
- Προτρέπουμε τους υποστηρικτές της πολιτιστικής δράσης για το κλίμα να υπογράψουν την Global Call.
- Ζητούμε από τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τις θεσμικές αρχές, ιδιαίτερα την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να ηγηθούν και να προωθήσουν την ενσωμάτωση του πολιτισμού και της πολιτιστικής κληρονομιάς στην ατζέντα του κλίματος της ΕΕ, και να υποστηρίξουν εντός του πλαισίου της UNFCCC τους στόχους της Παγκόσμιας Κλή