Πραγματικότητα η Διακήρυξη της Αθήνας για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό – Τι περιλαμβάνει
Πραγματικότητα αποτελεί η Διακήρυξη της Αθήνας για την πολιτιστική κληρονομιά, όπως ανακοίνωσε κλείνοντας το 4ο Διεθνές Συνέδριο TMM–CH, η Ομότιμη Καθηγήτρια Αντωνία Μοροπούλου από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Επικεφαλής της Διεπιστημονικής Ομάδας και Επικεφαλής Επιστημονική Υπεύθυνη της αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου, Αντιπρόεδρος Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Αρχικά η κ. Μοροπούλου ανέφερε ότι μέσω του προγράμματος «Το Εύλογον», που ξεκίνησε και θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2026, 10 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης στον Ιερό Κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου, επιδιώκεται η προσφορά τεχνογνωσίας, κινήτρου και δυναμικής που ξεπερνά την προσωπική συνεισφορά του καθενός. «Η όλη πρόκληση για να αντιμετωπίσουμε έναν κόσμο σε κρίση, είναι να φέρουμε στο επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά και να αναπτύξουμε κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, προκειμένου να διατηρήσουμε ζωντανή την πολιτιστική κληρονομιά» τόνισε και πρόσθεσε ότι αυτό είναι το μήνυμα του Συνεδρίου.
Στη συνέχεια ανακοίνωσε τη Διακήρυξη της Αθήνας που συντάχθηκε με τη συνδρομή υψηλών εκπροσώπων της Ευρώπης Νόστρα και την οποία συνυπογράφει και η Κύπρος.
Η Διακήρυξη για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό, που πρόκειται να σταλεί σε μεγάλους Οργανισμούς και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), έχει ως βασικό μήνυμα, όπως ανέφερε η κ. Μοροπούλου ότι «προχωράμε σε νέες στρατηγικές, από την παθητική στρατηγική της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια ενεργή στρατηγική της αποκάλυψης του ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς και των πολιτιστικών στοιχείων ως πηγής για ήπια ανάπτυξη. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να έχουμε βιώσιμη ανάπτυξη που θα καταπολεμήσει την κλιματική αλλαγή».
Το δεύτερο αίτημα, για μια Ευρωπαϊκή Εταιρική Σχέση για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά, είναι προς την κυβέρνηση για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή δράση για ανθεκτική πολιτιστική κληρονομιά, κάτω από το πλαίσιο του Προγράμματος HORIZON EUROPE, καθώς η Ελλάδα δεν είναι συμμέτοχος. Και το τρίτο κάλεσμα είναι για τη διάσωση των παραδοσιακών ναυπηγείων. «Να σώσουμε την καρδιά της ναυτικής παράδοσης, του πολιτισμού του Αιγαίου, ως σημαντικό μέρος της εθνικής μας κυριαρχίας» σημείωσε η κ. Μοροπούλου. Το σχετικό ψήφισμα έχει στηριχθεί από το Οικονομικό Φόρουμ Γυναικών και τη Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ και τώρα στηρίζεται από το Διεθνές Συνέδριο.
Η κα Μοροπούλου έστειλε μήνυμα ότι «περνάμε σε μία νέα εποχή»
και συμπλήρωσε ότι «θα θυμάμαι πάντα ότι όταν δήλωσα πως ο Πανάγιος Τάφος είναι ζωντανός, αυτό έφερε 3 δισεκατομμύρια ανθρώπων, την ανθρωπότητα, να γονατίζουν μαζί μας μπροστά σε αυτό το μοναδικό μνημείο και για αυτό τον λόγο μπορέσαμε σε ένα σημείο τεράστιας διαμάχης να ολοκληρώσουμε το έργο της αποκατάστασης»
. Κλείνοντας η κ. Μοροπούλου είπε «γι’ αυτό ας κρατήσουμε τα μνημεία ζωντανά και αυτά θα παραμείνουν ζωντανά αν βρίσκονται σε επαφή με την κοινωνία»
.
Ακολουθούν τα κείμενα της Διακήρυξης της Αθήνας (στα αγγλικά), όπως συντάχθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών στο 4ο Διεθνές Συνέδριο TMM_CH (Transdisciplinary Multispectral Modelling and Cooperation for the Preservation of Cultural Heritage) για την Αντιμετώπιση Παγκόσμιων Προκλήσεων που διοργανώνει 7-9 Απριλίου στο Ίδρυμα Ευγενίδου, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, σε συνεργασία με το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ανάπτυξης σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών.
ATHENS DECLARATION – CULTURE BASED CLIMATE ACTIONS
Οι διαφορετικές κουλτούρες του κόσμου επηρεάζουν όλους, παντού. Περιλαμβάνουν το πλήρες φάσμα φωνών, προοπτικών και εργαλείων για να μεταδώσουν την επείγουσα ανάγκη, να κινητοποιήσουν δράση και να προωθήσουν βιώσιμους και δίκαιους τρόπους ζωής.
Μέσω της πολιτιστικής συμμετοχής, της προστασίας, του διαλόγου, των εμπειριών, των αφηγήσεων και των ιστοριών· και μέσω δημιουργικών εικόνων, εκδηλώσεων και προσφορών, ο πολιτισμός εμπνέει δράση, ειδικά όταν ενισχύεται από τον σεβασμό στα πολιτιστικά δικαιώματα. Η αξιοποίηση της δύναμης των διαφορετικών πολιτιστικών αξιών και τρόπων γνώσης, της εκπαίδευσης και της αφήγησης, της τέχνης και της χειροτεχνίας, του υλικού και άυλου πολιτιστικού αποθέματος, καθώς και του σχεδιασμού και της δημιουργικότητας μπορεί με τη σειρά της να καθοδηγήσει και να ενισχύσει αυτήν τη δράση για τη δημιουργία των συστημάτων αλλαγής που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των διπλών κρίσεων κλίματος και βιοποικιλότητας.
Το υλικό και άυλο πολιτιστικό απόθεμα καθώς και η παραδοσιακή γνώση ενισχύουν την ανθεκτικότητα και προσφέρουν δοκιμασμένες στο χρόνο, χαμηλού άνθρακα, κυκλικές και αναγεννητικές τεχνολογίες και λύσεις σε τομείς όπως το δομημένο και φυσικό περιβάλλον, η γεωργία, η ενέργεια και η φροντίδα των οικοσυστημάτων και των κοινοτήτων.
Anchored in shared human values of solidarity, care and respect, the collective effort of culture and heritage institutions and civil society such as Europa Nostra, ICOMOS και Οργάνωση Πόλεων Παγκόσμιας Κληρονομιάς, που φέρνουν κοντά επαγγελματίες, εθελοντές, ερευνητές, κατέχοντες παραδοσιακής σοφίας, πολιτικούς και κοινότητες, προκλήσεις τα κυρίαρχα παραδείγματα και προσφέρουν οράματα και παραδείγματα βιώσιμων μελλοντικών προοπτικών, απαλλαγμένων από την εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα, αποκατάστασης της βιοποικιλότητας και προώθησης της κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η πολιτισμική δράση για το κλίμα προωθεί τοπικές λύσεις σε παγκόσμια προβλήματα, καλύπτοντας κενά στον τρέχοντα σχεδιασμό κλίματος μέσω στρατηγικών που είναι συμπεριληπτικές, βασισμένες στα δικαιώματα, τοπικές, με επίκεντρο τον άνθρωπο και τις ανάγκες του, εντός ενός πλαισίου που αναγνωρίζει την αλληλεξάρτηση όλων των ζωντανών οργανισμών. Παρά την ανεπαρκή έμφαση στον κεντρικό ρόλο της πολιτιστικής κληρονομιάς στην επίσημη πολιτική και χρηματοδότηση για το κλίμα, οι καλλιτεχνικές και πολιτιστικές φωνές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της εργασίας για τριπλή μεταμόρφωση (πράσινη, ψηφιακή και κοινωνική), την επιδίωξη διαδρομών 1,5°C και την αλλαγή συστημάτων.
A persistent lack of formal policy recognition, however, undermines the vital contribution of κλίμα and ultimately the effectiveness of global climate action. A «Κοινή Εργασία» (Joint Work) is a recognized process by which climate policy makers assembled at the Committee of Parties (COP) of the UN Framework Convention on Climate Change can request the UNFCCC Secretariat and its subsidiary bodies to jointly address a critical, gap issue – in this case the intersections of culture and climate action.
Αυτή η απόφαση θα αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της UNFCCC να ξεκινήσει μια διαβούλευση για να κατανοήσει τη συνολική συμβολή του πολιτισμού – συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής κληρονομιάς, των τεχνών και των δημιουργικών τομέων – στην κλιματική δράση. Η διαδικασία θα εξετάσει ποιες πολιτιστικά καθοδηγούμενες απαντήσεις στην κλιματική αλλαγή ήδη υλοποιούνται, πού και από ποιους· θα μοιραστεί συστάσεις για την επέκταση λύσεων βασισμένων στον πολιτισμό· και θα βοηθήσει στη διασφάλιση ότι ο πολιτισμός ενσωματώνεται πλήρως στο μελλοντικό έργο της Σύμβασης. Ο πολιτισμός έχει ασύγκριτη ικανότητα να επιφέρει αλλαγές.
Αυτή η διαδικασία θα ανοίξει το δρόμο για την υιοθέτηση, σε επόμενο COP, ενός ιστορικού προγράμματος εργασίας που θα θέτει τον πολιτισμό και την κληρονομιά στο επίκεντρο της πολιτικής, του σχεδιασμού και της δράσης για το κλίμα. Ένα τέτοιο μελλοντικό πρόγραμμα εργασίας θα ενισχύσει την προσοχή στις κοινωνικο-πολιτισμικές συνθήκες που διευκολύνουν τη μετασχηματιστική κλιματική δράση και θα υποστηρίξει πιο αποτελεσματική μετριασμό και προσαρμογή. Ταυτόχρονα, θα αντιμετωπίσει κρίσιμα ζητήματα απώλειας και ζημιάς στην πολιτιστική κληρονομιά. Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, θα στηρίξει τις παγκόσμιες προσπάθειες να θέσει τον πολιτισμό στο επίκεντρο της κλιματικά ανθεκτικής βιώσιμης ανάπτυξης.
Η ενσωμάτωση πολιτιστικών φωνών στη διεθνή πολιτική για το κλίμα θα αναδείξει τις τοπικά καθοδηγούμενες πολιτιστικές, καλλιτεχνικές και δημιουργικές προσεγγίσεις που προσφέρουν λύσεις σε κλίμακα στην κρίση του κλίματος. Θα στηρίξει επίσης καλύτερα το έργο των αυτόχθονων λαών που εδώ και καιρό προάγουν μια κουλτούρα φροντίδας για τη Μητέρα Γη. Συνολικά, θα επιτρέψει στη διεθνή πολιτιστική κοινότητα, η οποία είναι πλούσια και ποικίλη, να μιλήσει με μια σαφή και ενωμένη φωνή, ενεργοποιώντας το παγκόσμιο δίκτυο πολιτιστικών, πολιτιστικής κληρονομιάς, καλλιτεχνικών και δημιουργικών υποστηρικτών, της κοινωνίας των πολιτών, των ιδρυμάτων και των δημόσιων φορέων σε όλα τα επίπεδα για να στηρίξουν τη Συμφωνία του Παρισιού (UNFCCC) στην ουσιαστική αποστολή της.
Για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, πρέπει να αξιοποιήσουμε τη μεταμορφωτική δύναμη του πολιτισμού – από τις τέχνες μέχρι την πολιτιστική κληρονομιά – για να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να φανταστούν και να υλοποιήσουν βιώσιμα, ανθεκτικά και δίκαια μέλλοντα. Εμείς οι υπογράφοντες συγκεντρωθήκαμε στην Αθήνα:
- Συμμετέχουμε στην πρωτοβουλία Global Call to Put Arts, Culture and Heritage at the Heart of Climate Action που καλεί τους αντιπροσώπους στη Σύνοδο Κορυφής του ΟΗΕ για το Κλίμα να υιοθετήσουν μια κοινή απόφαση για την Εργασία Πολιτισμού και Δράσης για το Κλίμα, η οποία θα θέσει επιτέλους τον κόσμο στον δρόμο της αναγνώρισης του πολιτισμού ως αναπόσπαστου πυλώνα μιας πιο αποτελεσματικής και δίκαιης δράσης για το κλίμα.
- Καλούμε τους υπερασπιστές του πολιτισμού και της δράσης για το κλίμα να υπογράψουν την Παγκόσμια Κάλεσμα. https://www.climateheritage.org/global-call
- Καλούμε τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τους θεσμούς της, ιδιαιτέρως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να ηγηθούν με το παράδειγμα, θέτοντας τον πολιτισμό και την πολιτιστική κληρονομιά στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας για το κλίμα, και να προωθήσουν εντός του πλαισίου της UNFCCC τους στόχους της Παγκόσμιας Κάλεσμα.
- Καλούμε την Ελληνική Κυβέρνηση να ενταχθεί σε άλλες εθνικές κυβερνήσεις, όπως η Ισπανία και η Ιορδανία, στην υποστήριξη της υιοθέτησης από τη διάσκεψη COP μιας Κοινής Εργασίας για τον Πολιτισμό και τη Δράση για το Κλίμα.
(ΓΡΑΦΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ EUROPA NOSTRA)
Ευρωπαϊκή Συνεργασία για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά
(ΥΠΟ ΤΗΝ ΟΡΙΖΩΝ ΕΥΡΩΠΗΣ)
Αυτή η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στοχεύει στην ενίσχυση της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης, στη συμβολή στην κλιματική ουδετερότητα και στην προώθηση της καινοτομίας μέσω διεπιστημονικής έρευνας. Ωστόσο, η συμμετοχή της Ελλάδας δεν είναι εγγυημένη και οι χρηματοδοτικές ευκαιρίες περιορίζονται στις συμμετέχουσες χώρες.
Η Ελλάδα, με την ανεκτίμητη πολιτιστική της κληρονομιά, αντιμετωπίζει σοβαρές επιπτώσεις από την κλιματική αλλαγή, όπως ακραία καιρικά φαινόμενα, άνοδο της στάθμης της θάλασσας και καταστροφικές πυρκαγιές. Η συμμετοχή σε αυτήν τη διεθνή συνεργασία θα έδινε στην Ελλάδα την ευκαιρία να συνεργαστεί με άλλες χώρες και οργανώσεις, αναπτύσσοντας και εφαρμόζοντας καινοτόμες λύσεις, μοντέλα και στρατηγικές για την προστασία και διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Η συνεργασία θα ενισχύσει την έρευνα, επιτρέποντας στην Ελλάδα να συμμετάσχει σε διεπιστημονικά έργα, να ανταλλάξει γνώση και βέλτιστες πρακτικές, και να συμβάλει στη δημιουργία νέας γνώσης και βιώσιμων λύσεων στον πολιτιστικό θησαυρό, έναν τομέα όπου η Ελλάδα πρέπει να ηγηθεί.
Η συνεργασία θα δημιουργήσει επίσης ένα πλαίσιο συνεργασίας και δικτύωσης μεταξύ ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων, κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων, επιχειρήσεων και τοπικών κοινοτήτων. Αυτό θα ενισχύσει τις σχέσεις και θα δημιουργήσει νέες συνεργασίες με άλλες χώρες και οργανώσεις. Δεδομένου του σημαντικού ρόλου του πολιτιστικού θησαυρού στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, η συμμετοχή θα επιτρέψει στην Ελλάδα να αναδείξει τη συμβολή της στην κοινωνική συνοχή, την οικονομική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
Επιπλέον, η συμμετοχή θα ανοίξει νέες ευκαιρίες χρηματοδότησης για την Ελλάδα μέσω πρόσβασης σε ευρωπαϊκά κονδύλια και προγράμματα, επιτρέποντας την υλοποίηση κρίσιμων έργων για την προστασία, διατήρηση και προώθηση του πολιτιστικού πλούτου της.
Η Ελλάδα έχει ζωτικό ρόλο να διαδραματίσει σε αυτήν τη συνεργασία. Η πλούσια ιστορία της χώρας μας και οι μοναδικές προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και τη διατήρηση απαιτούν την ενεργή συμμετοχή και το όφελος από τους στόχους της Συνεργασίας.
Παρακαλούμε να στηρίξετε τη δυναμική συμμετοχή της Ελλάδας στη Ευρωπαϊκή Συνεργασία για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά. Μέσω συνεργασίας, ανταλλαγής εμπειρίας και κοινής αξιοποίησης πόρων, μπορούμε να διασφαλίσουμε την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα της κοινής πολιτιστικής μας κληρονομιάς για τις μελλοντικές γενιές. Ας εργαστούμε μαζί για να καταστήσουμε την Ελλάδα βασικό εταίρο σε αυτήν την ουσιώδη ευρωπαϊκή προσπάθεια.
ΚΑΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΝΑΥΠΗΓΕΙΩΝ
Τα παραδοσιακά ναυπηγεία λειτουργούν ως παραδοσιακά ναυπηγεία όχι μόνο για την κατασκευή ξύλινων πλοίων που απαιτούνται σήμερα για αλιεία, ιστιοπλοΐα και νέες τουριστικές χρήσεις, αλλά και για την επισκευή πλοίων, μια βιομηχανική δραστηριότητα που είναι πολύ έντονη στην Ανατολική Μεσόγειο, με έμφαση στην Ελλάδα.
Στην Ελλάδα, τα τελευταία 200 χρόνια αναπτύχθηκαν και λειτουργούσαν περίπου 300 παραδοσιακά ναυπηγεία. Από αυτά, μόνο 60 έως 70 επιβιώνουν μέχρι σήμερα, παρόλο που η ζήτηση για βιομηχανικές δραστηριότητες αυξάνεται. Αντίθετα, στις γειτονικές ακτές, αναδύονται παραδοσιακά ναυπηγεία που παράγουν νέα ξύλινα πλοία για τουρισμό, ιστιοπλοΐα και αλιεία, καθιστώντας τα σημαντικά ανταγωνιστικά. Οι θεσμικές προκλήσεις, όπως η έκδοση αδειών χρήσης γης στην παραλία, οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις σε υψηλές τιμές, δοκιμάζουν δραματικά τη βιωσιμότητα των παραδοσιακών ναυπηγείων σε όλη την Ελλάδα και κυρίως στο Αιγαίο. Τα παραδοσιακά ναυπηγεία, που αποδείχθηκαν ανθεκτικά μέσα στους αιώνες και υπό απειλές όπως περιβαλλοντικές πιέσεις, πόλεμοι και επιθέσεις εχθρών, σήμερα υποβαθμίζονται.
Σε αυτό το Συνέδριο, που αφορά την πράσινη μεταφορά σήμερα, εκτός από τις καινοτόμες πρακτικές που πρέπει να υιοθετηθούν, ένα βασικό σημείο στην παγκόσμια κίνηση προς τη βιωσιμότητα είναι η αναβίωση των παραδοσιακών ναυπηγείων και η συγχώνευση της παραδοσιακής ναυπηγικής και ναυπηγικής μηχανικής, οδηγώντας στα ξύλινα πλοία που χρειάζεται η Αιγαία, η Μεσόγειος και ο κόσμος. Ακολουθώντας το κάλεσμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, το κάλεσμα της Αθήνας σήμερα για τη διάσωση των παραδοσιακών ναυπηγείων απευθύνεται όχι μόνο σε περιβαλλοντικά ζητήματα, αλλά και τοποθετεί τη βιομηχανία επισκευής πλοίων ως βασικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα και υπεύθυνο τουρισμό, ιστιοπλοΐα, αλιεία και εμπορικές πρακτικές.