Ημερίδα του ΤΕΕ για τις Φυσικές Καταστροφές: τί είπαν οι επιστήμονες για σεισμούς, πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές
Τις ελλείψεις αλλά και τις δυνατότητες, τις απειλές και τις ευκαιρίες σε θέματα φυσικών καταστροφών, τόσο της επιστήμης όσο και του θεσμικού πλαισίου, αλλά και τις ευθύνες της Πολιτείας, της αγοράς, των επιστημόνων και των πολιτών ανέδειξαν οι εξαιρετικοί ομιλητές στις επιστημονικές ενότητες για σεισμούς, πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές, στην ημερίδα που διοργάνωσε το ΤΕΕ με θέμα: «Φυσικές Καταστροφές: Πρόληψη, Πολιτική Προστασίας και Έργα Υποδομής».
Οι περισσότεροι ομιλητές τόνισαν τη σημασία μιας τέτοιας εκδήλωσης όπου συνυπάρχουν εκπρόσωποι της επιστήμης, των τεχνικών επαγγελμάτων και της πολιτικής, συμφώνησαν με την πρωτοβουλία που ανέλαβε το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας και ζήτησαν να συνεχιστεί. Για την πρωτοβουλία αυτή του ΤΕΕ, όπως τόνισε κατά την εναρκτήρια ομιλία του ο Πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός, δίνοντας το νόημα της εκδήλωσης είπε: «στο βάθος, στο θεμέλιο, της επιστημονικής εργασίας όλων μας, μηχανικών και μη, στα θέματα φυσικών καταστροφών, είναι και πρέπει πάντα να είναι, η προστασία της ανθρώπινης ζωής. Και αυτός είναι ο βαθιά ουμανιστικός ρόλος της επιστήμης. Και παράλληλα είναι πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας».
Αναλυτικά οι ομιλητές, με τη σειρά του προγράμματος της εκδήλωσης, ανάπτυξαν τις επιστημονικές απόψεις τους ως εξής:
Για τους σεισμούς:
Μιχάλης Φαρδής, Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών
Μιλώντας στην εκδήλωση ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών Μιχάλης Φαρδής, σχετικά με τη «Μελέτη κατασκευών για πολλαπλούς κινδύνους», τόνισε πως σε τυχαία και απρόσμενα συμβάντα οφείλονται, πιθανόν, η πλειονότητα των αστοχιών και καταρρεύσεων των κατασκευών πολιτικού μηχανικού. Συγκεκριμένα, όπως είπε, «στατιστικά προκύπτει ότι τέτοια αίτια όπως σεισμός εξαιρετικής έντασης, πολύ μεγαλύτερος από το σεισμό σχεδιασμού, αλλά και φωτιά, εκρήξεις, κρουστικά φορτία και λοιπά, προκαλούν μεγαλύτερο ποσοστό αστοχιών απ’ ότι οι αιτίες και οι φορτίσεις για τις οποίες μελετάμε τις κατασκευές». Παράλληλα με τις εσκεμμένες, ανθρωπογενείς απειλές, δήλωσε, αυξάνεται σήμερα η πολυπλοκότητα και η πυκνότητα του δομημένου περιβάλλοντος, καθώς και η τρωτότητά του σε ακραία συμβάντα. Παράγοντες όπως:
- η χρήση υπολογιστών για τη μελέτη των κατασκευών,
- η μείωση των περιθωρίων ασφαλείας λόγω της επιστημονικής/τεχνικής προόδου,
- η ασυνέχεια στις συνδέσεις προκατασκευασμένων μελών για να διευκολυνθεί η τοποθέτηση και η αποσυναρμολόγησή τους (για επανάχρηση ή ανακύκλωση υλικών στο πλαίσιο της βιώσιμης χρήσης των πόρων),
- η αύξηση των ανοιγμάτων μεταξύ κατακόρυφων στοιχείων για καλύτερη λειτουργικότητα και πολυχρηστικότητα των χώρων,
- η κατασκευή πιο λεπτών στοιχείων χάρη στα νέα υλικά υψηλής αντοχής,
- οι μεγάλοι ανοιχτοί χώροι (οριζόντια ή κάθετα) στα σύγχρονα κτίρια, που επιτρέπουν την εξάπλωση της πυρκαγιάς,
οδηγούν σε κατασκευές με μικρότερη ανθεκτικότητα έναντι κινδύνων που δεν έχουν ληφθεί υπόψη στη μελέτη. Η πρόοδος της επιστημονικής και τεχνικής γνώσης ώστε να αποτραπούν ή να περιοριστούν οι καταστροφές από ακραία συμβάντα δεν έχει προχωρήσει ανάλογα. Είναι προφανώς κοινότοπη η διαπίστωση ότι η τεχνολογία δεν μπορεί να ελέγξει τη φύση και ότι υπάρχουν όρια στο τι μπορεί να κάνει ώστε να αποτρέψει ανθρωπογενείς απειλές. Αναγνωρίζοντας το παραπάνω, όπως και τη δυνατότητα ισχυρών φαινομένων να καταστρέψουν κοινότητες, μεγάλες περιοχές ή ακόμα και ολόκληρες χώρες (βλ. τον σεισμό στην Αϊτή το 2010, τους σεισμούς μαζί με τσουνάμι που έπληξαν τη Σουμάτρα το 2004 και τη Βορειοανατολική Ιαπωνία το 2011), η επιστημονική/τεχνική κοινότητα που ασχολείται με τέτοιες απειλές, όπως και μεγάλοι εθνικοί και υπερεθνικοί οργανισμοί, επέλεξαν την ανθεκτικότητα έναντι καταστροφών ως την καλύτερη στρατηγική για τη μείωση των κοινωνικοοικονομικών επιπτώσεων από αναπόφευκτους κινδύνους.
Η πιο σημαντική (αν όχι μοναδική) ανταπόκριση της κοινότητας των Πολιτικών Μηχανικών στην έκκληση για ανθεκτικότητα έναντι καταστροφών προέρχεται από τον τομέα της αντισεισμικής μηχανικής. Και συνοπτικά, τόνισε, προτείνεται ένας ολιστικός σχεδιασμός κατασκευών, έναντι πολλαπλών κινδύνων. Μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, δηλαδή σε πολύ σημαντικές κατασκευές, να καταφεύγει ο μελετητής σε αρκετά κοπιώδεις και εξειδικευμένες διαδικασίες, για την αντιμετώπιση τέτοιων κινδύνων, μέσω υποθετικών σεναρίων υλοποίησης κινδύνων συγκεκριμένων και ανάλυσης τύπου δέντρου συμβάντων, για τις συνέπειές τους. Στη γενική περίπτωση μέσω της σωστής μόρφωσης και κατασκευαστικών λεπτομερειών, μπορεί να αντιμετωπιστεί σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα των κινδύνων από ακραία γεγονότα και σε πολύ λίγες περιπτώσεις να χρειαστεί να καταφύγει κανείς σε εξειδικευμένες αναλύσεις και υπολογισμούς.
Για τους σεισμούς (συνέχεια):
Νικήτας Παπαδόπουλος, Γενικός Διευθυντής του ΟΑΣΠ
Στη διαχείριση του σεισμικού κινδύνου και τον ρόλο του ΟΑΣΠ αναφέρθηκε ο Γενικός Διευθυντής του Οργανισμού Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας Νικήτας Παπαδόπουλος. «Η Ελλάδα είναι η πιο σεισμογενής χώρα της Ευρώπης και μία από τις πιο σεισμογενείς χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο», είπε. Σκοπός του Οργανισμού είναι η επεξεργασία και ο σχεδιασμός της αντισεισμικής πολιτικής της χώρας, καθώς και ο συντονισμός των ενεργειών δημοσίου και ιδιωτικού τομέα για την εφαρμογή της πολιτικής αυτής. Οι κατευθύνσεις του ΟΑΣΠ, σημείωσε, είναι η πρόληψη, η ετοιμότητα, η απόκριση και η αντιμετώπιση.
«Έχουμε αποδείξει ότι οι σεισμικοί κανονισμοί οι δικοί μας είναι από τους καλύτερους παγκόσμια, όπως ο Ελληνικός Αντισεισμικός Κανονισμός που ισχύει, είπε χαρακτηριστικά. Συμμετέχουμε στον Αντισεισμικό Κανονισμό Οπλισμένου Σκυροδέματος». Τα τελευταία χρόνια επίσης έχει προχωρήσει ο κανονισμός επεμβάσεων σε κτίρια από οπλισμένο σκυρόδεμα, που είναι ένας κανονισμός μοναδικός στην Ευρώπη για θέματα ενισχύσεων, και προχωρά και ο κανονισμός, για την αποτίμηση και τις επεμβάσεις στην τοιχοποιία. Και ταυτόχρονα λειτουργεί συνέχεια στον Οργανισμό ο προσεισμικός έλεγχος κτιρίων δημόσιας και κοινωφελούς χρήσης, ενώ έχουν γίνει και προδιαγραφές για προσεισμικό έλεγχο των γεφυρών. Υπάρχει συμμετοχή στους ευρωκώδικες, ενώ ένα βασικό που έχει κάνει ο Οργανισμός, είναι η σύνταξη κανονιστικού κειμένου για τις επεμβάσεις και την αντισεισμική προστασία των ελληνικών μνημείων.
Επίσης ο κ. Παπαδόπουλος ανέφερε ότι μόλις το 20% των δημοσίων κτιρίων έχουν ελεγχθεί, ενώ ο έλεγχος πρέπει να γίνεται και στα ιδιωτικά κτήρια. Επίσης πως καλώς εφαρμόζεται και επιδοτείται το πρόγραμμα «Εξοικονομώ κατ’ οίκον», αλλά καλό είναι η Πολιτεία να φροντίσει για την αντισεισμική θωράκιση των κτηρίων. Γιατί τα παλιά κτήρια έχουν προβλήματα και είναι λογικό ότι πρέπει να λαμβάνονται και μέτρα για την αντισεισμική θωράκιση. Στη συνέχεια αναφέρθηκε στον κανονισμό επεμβάσεων, τον ΚΑΝΕΠΕ, ενώ τόνισε πως έχει τελειώσει και ο κανονισμός για την αποτίμηση δομητικών επεμβάσεων στην τοιχοποιία, έχει προχωρήσει ο αντισεισμικός κτηριοδομικός κανονισμός, και υπάρχει δραστηριότητα σε θέματα προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ταυτόχρονα, ο Οργανισμός προκηρύσσει και προγράμματα εφαρμοσμένης έρευνας στους τομείς της αντισεισμικής τεχνολογίας και της κοινωνικής αντισεισμικής άμυνας και συμμετέχει σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Για τους σεισμούς (συνέχεια):
Βασίλης Μπαρδάκης, Πρόεδρος του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας
Με θέμα: «Αποτίμηση και επεμβάσεις σε κτίρια και έργα υποδομής», μίλησε στην εκδήλωση του ΤΕΕ ο πρόεδρος του Συλλόγου Πολιτικών Μηχανικών Ελλάδας Βασίλης Μπαρδάκης. Όπως είπε, έχουμε τα εργαλεία, τις μεθόδους, τις τεχνικές, τις γνώσεις, τους κανονισμούς, τις τεχνολογίες, τα υλικά, για να αποτρέψουμε κάμποσες καταστροφές. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να είχε προληφθεί η τραγική κατάρρευση της γέφυρας Μοράντι στη Γένοβα, ενώ πολλά κτήρια θα μπορούσαν να συμπεριφερθούν διαφορετικά στην Βρίσα, αν είχαν ενισχυθεί στοιχειωδώς. Ακόμη, οι βλάβες στα λιμάνια της Κεφαλλονιάς, ή ακόμη περισσότερο στο οδικό δίκτυο του νησιού, προέκυψαν από έλλειψη αναβάθμισης, εκσυγχρονισμού, ενίσχυσης ή έστω συντήρησης.
Συνήθως, συνέχισε, επεμβαίνουμε μετά από βλάβες. Μετά από κάποιο συμβάν ή μετά από σημαντική παθολογία, η οποία μπορεί να οφείλεται ακόμη και στην έλλειψη ανθεκτικότητας σε διάρκεια. Συνήθως η Πολιτεία κρύβεται πίσω από το κόστος, τη δαπάνη της αναβάθμισης ή βρίσκει συμβούλους που μέσω εμπειρικών μεθόδων αποδεικνύουν ότι αφού μια κατασκευή στέκεται για κάμποσα χρόνια, είναι και ασφαλής… στο διηνεκές! Άλλες φορές βρίσκουν άλλες βολικές δικαιολογίες όπως ειδικά γεωλογικά χαρακτηριστικά, ακραία φαινόμενα κ.ο.κ. Ας υπενθυμίσουμε –είπε- ότι ο σεισμός σχεδιασμού έχει περίοδο επαναφοράς 475 έτη ή πιθανότητα υπέρβασης 10% σε 50 έτη. Ότι στην Ιταλία κατέρρευσαν στους πρόσφατους σεισμούς μεσαιωνικά κτίσματα, που στέκονταν για αιώνες υπό τη δράση των κατακορύφων φορτίων… και περίμεναν τον μεγάλο σεισμό.
Νομίζω, σημείωσε ο κ. Μπαρδάκης, πως το 2018, με τα εργαλεία και τις τεχνικές που γνωρίζουν οι Πολιτικοί Μηχανικοί – οι Μηχανικοί των Επεμβάσεων – το κόστος μπορεί να περιοριστεί σε διαχειρίσιμα επίπεδα. Σε κάθε περίπτωση για να πετύχουμε ανταγωνιστικό κόστος, για να «σώσουμε» τις κατασκευές, να μην τις καταδικάσουμε σε αντιοικονομικές επεμβάσεις που ποτέ δεν θα υλοποιηθούν, θα πρέπει να ακολουθούμε την αιχμή της επιστήμης μας, τους πρόσφατους κανονισμούς επεμβάσεων. Δεν γίνεται να λύσουμε τέτοια προβλήματα με τους Κανονισμούς που αφορούσαν ανέγερση νέων κατασκευών.