Έφυγε από τη ζωή ο ομότιμος καθηγητής του ΑΠΘ, αρχιτέκτονας μηχανικός, εικαστικός και συγγραφέας, Δημήτρης Φατούρος

Πέθανε στις 7 Νοεμβρίου 2020, στη Θεσσαλονίκη και σε ηλικία 92 ετών, ο ομότιμος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), αρχιτέκτονας, εικαστικός και συγγραφέας, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Παιδείας, Δημήτρης Φατούρος.

Ο ΤΕΕ/ΤΚΜ αποχαιρετά τον Δημήτρη Φατούρο

Βιογραφία και επαγγελματική πορεία

Ο Δημήτρης Α. Φατούρος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1928. Σπούδασε αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ, από όπου αποφοίτησε το 1952. Από το 1945 έως το 1947 μαθήτευσε κοντά στον ζωγράφο Παναγιώτη Μάρθα. Από το 1953 έως το 1959 ήταν επιμελητής στο ΕΜΠ, στον Δημήτρη Πικιώνη και στον Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα.

Την περίοδο 1959-1996 ήταν καθηγητής στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ και από το 1983 έως το 1988 διατέλεσε Πρύτανης του πανεπιστημίου.

Ο Δημήτρης Φατούρος ήταν από το 1996 ομότιμος καθηγητής στο ΑΠΘ. Το 2014 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Πατρών. Το 1966-67 ήταν Visiting Fellow στο Πανεπιστήμιο Yale. Δίδαξε και έδωσε διαλέξεις σε πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης, των ΗΠΑ και άλλες χώρες.

Έργο και δημοσιεύσεις

Το ζωγραφικό του έργο παρουσιάστηκε στην Ελλάδα σε ομαδικές και ατομικές εκθέσεις (Αθήνα 1957, Ύδρα 1962) και σε εκθέσεις στο Παρίσι, στη Ρώμη, στη Φλωρεντία και αλλού. Έχει κυκλοφορήσει πολλά βιβλία για την τέχνη και την αρχιτεκτονική και δημοσιεύσεις σε ελληνικά και ξένα περιοδικά, συλλογικούς τόμους και λεξικά.

Το αρχιτεκτονικό του έργο έχει δημοσιευθεί σε περιοδικά και άλλες εκδόσεις, και έχει παρουσιαστεί σε ντοκιμαντέρ και μονογραφίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του παρουσιάστηκαν το 2009 στο Μουσείο Μπενάκη και το 2010 στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών του ΑΠΘ.

Επίσης, το έργο του έχει παρουσιαστεί σε εκθέσεις στο εξωτερικό, στη Φραγκφούρτη, στο Παρίσι και στο Μιλάνο. Ήταν ιδρυτικό μέλος σε επιστημονικές και πολιτισμικές εταιρείες, όπως η Ελληνική Εταιρεία Αισθητικής και το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής. Υπήρξε πρόεδρος του Πανελληνίου Συλλόγου Αρχιτεκτόνων (ΣΑΔΑΣ), γενικός διευθυντής Ανώτατης Εκπαίδευσης ΥΠΕΠΘ, πρόεδρος του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών, υπουργός Παιδείας (Σεπτέμβριος 1993 – Ιούνιος 1994), πρόεδρος του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας.

Αποχαιρετισμός από το ΤΕΕ/ΤΚΜ

· Το ΤΕΕ/ΤΚΜ αποχαιρετά τον Δημήτρη Φατούρο

Η Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ/ΤΚΜ εκφράζει τη θλίψη της για την απώλεια του Αρχιτέκτονα, ομότιμου Καθηγητή και πρώην Πρύτανη του ΑΠΘ, Δημήτρη Φατούρου. «Ο Δημήτρης Φατούρος ήταν ένας από τους επιφανέστερους επιστήμονες της Ελλάδας, που ως Αρχιτέκτονας Μηχανικός και Εικαστικός, δημιούργησε ένα πολυσχιδές έργο, που παρουσιάστηκε σε εκθέσεις και δημοσιεύτηκε σε εκδόσεις παγκοσμίως. Ως πανεπιστημιακός δάσκαλος, λάμπρυνε την εκπαίδευση και κληροδότησε γενιές αρχιτεκτόνων με υψηλή κατάρτιση και δημιουργικό πνεύμα. Η προσωπικότητά του, το ήθος και το κύρος του, άφησαν μια σημαντική παρακαταθήκη. Τα ειλικρινή συλλυπητήρια στους οικείους, φίλους και συναδέλφους που είχαν την ευκαιρία να ζήσουν, να εργαστούν ή να μαθητεύσουν κοντά του».

Ανακοινώσεις και δηλώσεις

• Δήλωση της προέδρου του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών

«Ο Δημήτρης Φατούρος ήταν κεντρική προσωπικότητα του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ, που επηρέασε βαθιά τη φυσιογνωμία και τον προσανατολισμό του. Είχε καλλιτεχνική ευαισθησία, βαθιά σχέση με την Αρχιτεκτονική και ενδιαφέρον για τα κοινά» δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρόεδρος του Τμήματος Αρχιτεκτόνων, Αλκμήνη Πάκα.

Επισημαίνοντας ότι και η ίδια είχε καθηγητή τον Δημήτρη Φατούρο, τόνισε ότι δημιουργούσε οικεία σχέση με τους φοιτητές και ότι το Τμήμα Αρχιτεκτόνων του ΑΠΘ στελεχώνουν σήμερα μαθητές και άνθρωποι που βρέθηκαν πολύ κοντά του.

«Ήταν μια σημαντική προσωπικότητα στην Ελλάδα και διεθνώς. Άφησε πίσω του έργο και ζωγραφική ευαίσθητη και διακεκριμένη», τόνισε, εκφράζοντας τη θλίψη της για τον θάνατό του.

«Ο λόγος του στην αρχιτεκτονική δεν σταμάτησε ποτέ. Συνεχώς ενημερωνόταν για τις εξελίξεις και συμμετείχε σε συζητήσεις και προγράμματα, όπως το πρόγραμμα σπουδών. Ήταν πάντα κοντά στο Τμήμα και επηρέασε πολλούς αποφοίτους», ανέφερε η κ. Πάκα.

Επικήδειοι και προσωπικές μαρτυρίες

Ο Γιάννης Αικατερινάρης για τον Δημήτρη Φατούρο

«Έφυγε ο Μίμης Φατούρος… Ο συμπολίτης, συνάδελφος και φίλος που άφησε έντονο το στίγμα του στην Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό, δεν είναι πια μαζί μας. Άφησε τη Θεσσαλονίκη, όπου έζησε τα πιο δημιουργικά χρόνια της ζωής του. Ήταν ο αρχιτέκτονας και εικαστικός του μοντέρνου κινήματος, καθηγητής της Αρχιτεκτονικής και πρώην πρύτανης του ΑΠΘ, υπουργός Παιδείας και ενεργός πολίτης.»

«Αποφάσισα να καταθέσω στη μνήμη του ορισμένες μαρτυρίες για περιστατικά από τη ζωή του. Δεν ήταν εύκολο να γράψω για έναν άνθρωπο που συνδέθηκα στα νεανικά μου χρόνια, και το θλιβερό μαντάτο της απώλειάς του ήρθε να προστεθεί στα άλλα νέα των τελευταίων ημερών. Πρέπει να δώσω στοιχεία για την προσωπικότητά του, που ίσως φανούν χρήσιμα σε μελλοντικές εκδόσεις.»

«Τον γνώρισα το 1959, όταν μπήκα στη Σχολή Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ. Τον τελευταίο καιρό μιλούσαμε συχνά στο τηλέφωνο, και αισθανόμασταν ότι όσα λέγαμε συνέβαιναν σε πραγματικό χρόνο. Θυμάμαι την έκπληξή του όταν το 1963 μου είπε για τις δυσκολίες που αντιμετώπισα με ένα σχέδιο θεάτρου. Μου είπε και για το δολοφονικό χτύπημα στο Γρηγόρη Λαμπράκη, που τον συγκίνησε ιδιαίτερα, καθώς ήταν και οι δύο Αρκάδες.»

«Εκείνη η συγκίνηση ήταν για μένα μεγάλη, και μας έδεσε ακόμα περισσότερο. Με καλούσε στο σπίτι του στην Τσιμισκή, όπου γνώρισα και άλλα στελέχη της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας, όπως τον Μανώλη Αναγνωστάκη και τον Μανόλη Ανδρόνικο.»

«Μαθαίναμε για τις Τέχνες, τη μοντέρνα Αρχιτεκτονική, και τον Le Corbusier. Ακούμε συχνά μουσική του Ξενάκη από δίσκους που έφερε από το Παρίσι.»

«Δεν ήταν τυχαία η συμβολή του Φατούρου και της «Τέχνης» στη διατήρηση του Θεατρικού Εργαστηρίου Θεσσαλονίκης, που λειτούργησε και ως «πειραματική Σκηνή» κατά τη διάρκεια της δικτατορίας, με πολιτικοποιημένο ρεπερτόριο και δράσεις υπέρ της δημοκρατίας. Θυμάμαι την παράσταση «Ο Άντρας είναι Άντρας» του Μπ. Μπρεχτ, που παιζόταν στο εντευκτήριο της Καλλιτεχνικής Εταιρείας το 1972 ή 1973 και στο «Αμάλεια» και το «Άνετον».»

«Όταν τελείωσα τη Σχολή, ο καθηγητής μου κράτησε θέση στην Έδρα «της Διακοσμητικής και των Εσωτερικών Χώρων». Το 1965, με βάση τον νόμο του Γ. Παπανδρέου, προσλήφθηκα ως άμισθος επιμελητής, και υπό την επίβλεψή του, εκπόνησα διδακτορική διατριβή. Μετά από στρατιωτική θητεία, θα παρέμενα μόνιμος στο διδακτικό προσωπικό. Όμως, ο ίδιος αναχώρησε για τις ΗΠΑ και μου ανέθεσε την επίβλεψη έργων, όπως το διαμέρισμά τους στη Νέα Παραλία και το αρχαιολογικό μουσείο Πολυγύρου. Η χώρα όμως βυθίστηκε στη δικτατορία…»

«Το 1967, η μητέρα μου έλαβε γράμμα από τον ίδιο, που με ενημέρωνε για την κατάσταση και τις δυσκολίες. Μετά από καιρό, συναντηθήκαμε στο Πολυτεχνείο, όπου παρακολουθούνταν από τις υπηρεσίες ασφαλείας. Ήμουν ένας φοιτητής με άδεια, και εκείνος ένας καθηγητής που επέστρεφε από τις ΗΠΑ.»

«Την άνοιξη του 1971, οργανώσαμε κινήσεις για την ίδρυση συλλόγου αρχιτεκτόνων στη Θεσσαλονίκη. Οι συνάδελφοι, πολλοί από τους οποίους ήταν μέλη του προδικτατορικού συλλόγου, ήθελαν να αντιμετωπίσουν τα ζητήματα του κλάδου και της κοινωνίας. Αν και το καθεστώς επέβαλε φόβο, οι καθηγητές όπως ο Φατούρος και ο Πάτροκλος Καραντινός, δέχονταν προπηλακισμούς κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας.»

«Οι συναντήσεις ήταν μυστικές, με στόχο την αποτελεσματική δράση και την επανίδρυση του ΣΑΔΑΣ. Η λέσχη των αρχιτεκτόνων στη Θεσσαλονίκη, στην οδό Προξένου Κορομηλά 37, λειτουργούσε ως κέντρο δημοκρατικών πολιτών, όπου συζητούσαν και οργανώνονταν δράσεις κατά του καθεστώτος. Εκεί εκφράστηκαν και ψηφίσματα συμπαράστασης στους εξεγερμένους φοιτητές του Πολυτεχνείου, στις 16 Νοεμβρίου 1973.»