Πολλαπλές κρίσεις σταματούν την πρόοδο. 9 στις 10 χώρες οπισθοχωρούν στην ανθρώπινη ανάπτυξη. Η έκθεση του ΟΗΕ για την ανθρώπινη ανάπτυξη ήρθε να υπογραμμίσει πόσο κυριαρχεί η ανασφάλεια και η αβεβαιότητα στον πλανήτη.
Η ανθρωπότητα είναι συνυφασμένη με την ανασφάλεια και την ανησυχία. Πράγμα λογικό εάν αναλογιστούμε τους διάφορους κινδύνους που αντιμετώπισε στην ιστορική της διαδρομή. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες φαινόταν η τάση προς τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, τουλάχιστον αυτού που μετράται σε υλικούς όρους, που οδηγεί και σε έναν κατευνασμό αυτής της ανασφάλειας, παρά τον πολλαπλασιασμό των παραγόντων ανησυχίας, ξεκινώντας από τις ίδιες τις πολύμορφες οικολογικές απειλές που έχουμε να αντιμετωπίσουμε.
Ωστόσο, ο συνδυασμός ανάμεσα στην πανδημία, τον πόλεμο στην Ουκρανία και την κλιμάκωση των φαινομένων που δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή είναι ήδη εδώ, έχουν οδηγήσει σε μια ένταση του αισθήματος της αβεβαιότητας και της ανασφάλειας σε παγκόσμια κλίμακα. Πιο συγκεκριμένα, αυτό αποτυπώνεται από τον συνδυασμό της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, της παγκόσμιας κλιματικής κρίσης, της ενεργειακής κρίσης, της κρίσης δημόσιας υγείας που συνεπάγεται η συνεχιζόμενη πανδημία και της επαπειλούμενης πλέον διατροφικής κρίσης. Ήδη πριν από την πανδημία, οι έρευνες έδειχναν ότι 6 στους 7 ανθρώπους στον πλανήτη αισθάνονταν με τον έναν ή τον άλλο τρόπο ανασφαλείς.
Υποχώρηση του δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης
Εδώ και μερικές δεκαετίες, ο ΟΗΕ χρησιμοποιεί έναν σύνθετο στατιστικό δείκτη, τον Δείκτη Ανθρώπινης Ανάπτυξης (Human Development Index, HDI), για να μετρά συνολικά την κατάσταση των κοινωνιών. Σε αντίθεση με μονοσήμαντους δείκτες όπως το ΑΕΠ, ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης συνδυάζει διαφορετικές συνιστώσες: τη μεγάλη και υγιή ζωή, όπως προκύπτει από δείκτες όπως το προσδόκιμο ζωής, τη γνώση και τη μόρφωση, όπως προκύπτει από το ποσοστό αλφαβητισμού και τον αναμενόμενο βαθμό εκπαίδευσης, και την ποιότητα ζωής, όπως προκύπτει από τα βασικά οικονομικά δεδομένα, όπως το κατά κεφαλή ΑΕΠ και η αγοραστική δύναμη.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τρέχουσα έκθεση του ΟΗΕ για την ανθρώπινη ανάπτυξη καταγράφει μια υποχώρηση του δείκτη για δύο χρόνια (2020-2021), μια υποχώρηση που αντιστρέφει μια σταθερά ανοδική πορεία από το 1990 και που ισοδυναμεί με απώλεια των κατακτήσεων των προηγούμενων δεκαετιών.
Ο κόσμος πρέπει να βγει από την παγκόσμια παράλυση για να διασφαλίσει το μέλλον των ανθρώπων και του πλανήτη, ξεκινώντας εκ νέου την αναπτυξιακή του πορεία. Ο κόσμος παραπαίει από κρίση σε κρίση, παγιδευμένος και ανίκανος να αντιμετωπίσει τις ρίζες των προβλημάτων. Χωρίς μια απότομη αλλαγή πορείας, μπορεί να οδηγηθούμε σε περισσότερες στερήσεις και αδικίες, προειδοποιεί το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP).
Η τελευταία έκθεση, «Αβέβαιοι καιροί, Αβέβαιες Ζωές: Διαμορφώνοντας το μέλλον μας σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο», που παρουσιάστηκε τον Σεπτέμβρη του 2022 από το UNDP, αναφέρει ότι τα στρώματα αβεβαιότητας συσσωρεύονται και αλληλεπιδρούν για να αναστατώσουν τη ζωή των πολιτών με πρωτοφανείς τρόπους. Τα τελευταία δύο χρόνια, κρίσεις όπως ο COVID-19 και ο πόλεμος στην Ουκρανία, επηρέασαν και αλληλεπιδρούν με κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές, αυξάνοντας την πολιτική πόλωση και τις κοινωνικές εντάσεις.
Για πρώτη φορά στα 32 χρόνια που το UNDP υπολογίζει τον δείκτη, αυτός έχει μειωθεί παγκοσμίως για δύο συνεχόμενα χρόνια. Η ανθρώπινη ανάπτυξη έχει υποχωρήσει στα επίπεδα του 2016, αντιστρέφοντας μεγάλο μέρος της προόδου προς τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Η αντιστροφή είναι σχεδόν καθολική, καθώς πάνω από το 90% των χωρών κατέγραψαν πτώση στη βαθμολογία HDI είτε το 2020 είτε το 2021, και περισσότερο από το 40% μειώθηκε και τα δύο χρόνια, δείχνοντας ότι η κρίση βαθαίνει.
Ενώ ορισμένες χώρες αρχίζουν να ανακάμπτουν, η ανάκαμψη είναι άνιση και μερική, αυξάνοντας τις ανισότητες. Η Λατινική Αμερική, η Καραϊβική, η υποσαχάρια Αφρική και η Νότια Ασία έχουν πληγεί ιδιαίτερα.
«Ο κόσμος αγωνίζεται να ανταποκριθεί σε πολλαπλές κρίσεις. Το κόστος ζωής και οι ενεργειακές κρίσεις δείχνουν ότι, ενώ είναι δελεαστικό να επικεντρωθούμε σε γρήγορες λύσεις, όπως η επιδότηση ορυκτών καυσίμων, αυτές καθυστερούν τις μακροπρόθεσμες αλλαγές», λέει ο Achim Steiner.
Η έκθεση διερευνά γιατί δεν πραγματοποιούνται οι απαραίτητες αλλαγές και υποδηλώνει ότι πολλοί λόγοι, όπως η ανασφάλεια και η πόλωση, εμποδίζουν τη συλλογική δράση. Οι υπολογισμοί δείχνουν ότι όσοι αισθάνονται πιο ανασφαλείς, έχουν συχνά ακραίες πολιτικές απόψεις.
Για να χαράξουμε μια νέα πορεία, η έκθεση προτείνει πολιτικές που εστιάζουν σε επενδύσεις, από τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας έως την ετοιμότητα για πανδημίες και την κοινωνική προστασία, ώστε να προετοιμάσουμε τις κοινωνίες μας για έναν αβέβαιο κόσμο. Η καινοτομία, τεχνολογική, οικονομική και πολιτιστική, μπορεί να δημιουργήσει δεξιότητες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων.
«Για να αντιμετωπίσουμε την αβεβαιότητα, πρέπει να διπλασιάσουμε την ανθρώπινη ανάπτυξη και να κοιτάξουμε πέρα από τον πλούτο ή την υγεία», λέει ο Pedro Conceição του UNDP. «Πρέπει να προστατεύσουμε τον πλανήτη και να δώσουμε στους ανθρώπους τα εργαλεία για να αισθάνονται πιο ασφαλείς, να ανακτήσουν τον έλεγχο της ζωής τους και να έχουν ελπίδα για το μέλλον».
Πληροφορίες: https://hdr.undp.org/human-development-report-2021-22