Το International Energy Association / IEA τονίζει τις μεγάλες δυνατότητες της Αφρικής για παραγωγή πράσινου υδρογόνου (10 τρέχοντα έργα σε Νότια Αφρική, Αίγυπτο, Ναμίμπια, Μαυριτανία, Νιγηρία, Μαρόκο). Λαμβάνοντας υπόψη τη τάση μείωσης του κόστους παραγωγής (καθώς εξελίσσεται η τεχνολογία), αναμένεται να επιτευχθεί ανταγωνιστική τιμή πώλησης στην Ευρώπη μέχρι το 2030.

Ο ρόλος της Νότιας Αφρικής στον τομέα του υδρογόνου

Η Νότια Αφρική είναι ιδρυτικό μέλος της Africa Green Hydrogen Alliance (AGHA). Συμμετέχουν επίσης η Αίγυπτος, η Κένυα, η Μαυριτανία, το Μαρόκο και η Ναμίμπια. Στόχος είναι η ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των αφρικανικών χωρών. Μέχρι το 2050, ο τομέας αναμένεται να συμβάλλει κατά 12% στην αύξηση του ΑΕΠ (σε σύγκριση με το σημερινό) και να καλύπτει πάνω από το 20% της παγκόσμιας ζήτησης.

Διεθνείς πρωτοβουλίες και έργα

Ο οργανισμός P4G – Getting to Zero θεωρεί ότι η Νότια Αφρική, μαζί με το Μεξικό και την Ινδονησία, είναι κατάλληλοι τόποι για δημιουργία περιφερειακών κόμβων διεθνούς εμπορίου πράσινων καυσίμων, ιδιαίτερα για τη ναυτιλία και άλλα σχετικά προϊόντα.

Ιστορικό και πλεονεκτήματα της χώρας

Από το 2007, η χώρα διερευνά τις δυνατότητές της στον τομέα, με βασικά πλεονεκτήματα:

• i. Υψηλό δυναμικό παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (κυρίως ηλιακή και αιολική).
• ii. Τα μεγαλύτερα αποθέματα PGM παγκοσμίως (π.χ. πλατίνα), απαραίτητα για τεχνολογίες πράσινου υδρογόνου, όπως κυψέλες καυσίμου και μεμβράνες ηλεκτρόλυσης. Αυτά τα αποθέματα εξάγονται κυρίως ακατέργαστα, με χαμηλή προστιθέμενη αξία.
• iii. Χαμηλό κόστος γης για εγκατάσταση ΑΠΕ.
• iv. Υψηλή εγχώρια ζήτηση για υδρογόνο, ήδη χρησιμοποιείται στη βιομηχανία χημικών και διύλισης, από καύση άνθρακα και φυσικού αερίου.
• v. Πέντε ερευνητικά προγράμματα στον τομέα του υδρογόνου και κατοχή πατέντας τεχνολογίας Fischer-Tropsch από την εταιρεία SASOL.

Εθνική στρατηγική και δράσεις

Βασικό έγγραφο αποτελεί το Hydrogen Society Roadmap (2022), που θέτει στόχους και προτεραιότητες ανάπτυξης. Περιλαμβάνει 70 δράσεις, όπως:

• Απο-ανθρακοποίηση βαρέων μεταφορών και ενεργοβόρας βιομηχανίας.
• Ενίσχυση δικτύου ηλεκτρισμού.
• Ανάπτυξη εξαγωγών υδρογόνου.

Τέσσερα εμβληματικά έργα είναι:

1. Platinum Valley Initiative / PVI: Διασύνδεση περιοχών εξόρυξης PGM με λιμένες, με χρήση 20 μικρών υδρογονοκίνητων φορτηγών εντός του 2023. Περισσότερες πληροφορίες: engineeringnews.co.za και businesstech.co.za
2. CoalCo2-XProject: Χρήση πράσινου υδρογόνου για δέσμευση διοξειδίου του άνθρακα και παραγωγή προϊόντων, όπως πράσινη αμμωνία και λιπάσματα.
3. Boegoebaai Special Economic Zone: Δημιουργία cluster υδρογόνου στο λιμένα Boegoebaai, στην Περιφέρεια Northern Cape, στα σύνορα με τη Ναμίμπια. Ο λιμένας έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με το λιμένα Rotterdam.
4. Sustainable Aviation Fuels Project: Παραγωγή καυσίμων χαμηλής περιεκτικότητας σε διοξείδιο του άνθρακα, που αναμένεται να συμβάλλει μέχρι το 2030 στην παραγωγή 500 ΚΤ πράσινου υδρογόνου και στη δημιουργία 20.000 νέων θέσεων εργασίας.

Πολιτικές και επενδυτικές πρωτοβουλίες

Η κυβέρνηση δημοσιοποίησε τη Green Hydrogen Commercialisation Strategy for South Africa (σύνδεσμος), με προθεσμία σχολίων έως 03.02.2023. Στόχος είναι η ανάδειξη της χώρας σε σημαντικό παραγωγό και εξαγωγέα υδρογόνου και προϊόντων. Περιλαμβάνει 6 κατηγορίες: εξαγωγές, εσωτερική αγορά, επενδύσεις, κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη, βιομηχανική ικανότητα και ρόλο του Just Energy Transition.

Από τη στρατηγική προκύπτουν:

• i. Ο παγκόσμιος ανταγωνισμός, με 30 χώρες να έχουν ήδη αναπτύξει δικές τους στρατηγικές το 2021.
• ii. Η ανάγκη της Νότιας Αφρικής να τοποθετηθεί έγκαιρα στην αγορά υδρογόνου.
• iii. Το υψηλό αρχικό κόστος επένδυσης, υπολογιζόμενο σε 13 δισεκατομμύρια δολάρια, με συμμετοχή του κρατικού οργανισμού Public Investment Corporation.
• iv. Ο προ-καθορισμός δύο μεγάλων hubs υδρογόνου στις Περιφέρειες Northern Cape και Gauteng, με διόδους προς τρία λιμάνια: Cape Town, Coega και Richards Bay. Οι λιμένες θα διαδραματίσουν καταλυτικό ρόλο.
• v. Οι τεράστιες ανάγκες στην εκπαίδευση και απόκτηση δεξιοτήτων.

Βασικοί εταιρικοί παράγοντες και διεθνείς συνεργασίες

Η εταιρεία SASOL είναι παγκόσμιος παίκτης, με μικρή συμμετοχή του νοτιοαφρικανικού Δημοσίου. Δραστηριοποιείται στους τομείς χημικών, καυσίμων και εξόρυξης κάρβουνου. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη ρυπαντική εταιρεία στη Νότια Αφρική και ήδη παράγει το 2% του παγκόσμιου γκρί υδρογόνου, χρησιμοποιώντας διοξείδιο του άνθρακα. Αναμένεται να ξεκινήσει την παραγωγή πράσινου υδρογόνου το 2023 στις εγκαταστάσεις της στο Sasolburg.

Η Sasol έχει υπογράψει μνημόνιο συνεργασίας με την Ιαπωνική εταιρεία Itochu και συνεργάζεται με την Sonatrach στην Αλγερία για παραγωγή υδρογόνου στη Σικελία.

Χρηματοδότηση και πολιτικές πρωτοβουλίες

Το Industrial Development Corporation (IDC) χρηματοδοτεί έργα υδρογόνου σε τομείς εξόρυξης και ενέργειας. Η Υπουργός Δημοσίων Έργων ανέφερε ότι εξετάζονται 19 έργα, από τα οποία 9 βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο.

Το Just Energy Transition Investment Plan (JETIP) παρουσιάστηκε στο COP27 και προβλέπει επενδύσεις 1,5 τρις ZAR την πενταετία 2023-2027, σε τομείς καθαρής ενέργειας, ηλεκτρικών οχημάτων και πράσινου υδρογόνου. Δημιουργούνται 1,4 εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας, με χρηματοδότηση από την ΕΕ, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία. Ωστόσο, το υψηλό αρχικό κόστος και η τρέχουσα οικονομική κατάσταση της χώρας δημιουργούν επιχειρήματα για βοήθεια από πλούσιες χώρες.

Επίσης, υπάρχουν δημοσιεύματα που προειδοποιούν ότι μια διαρροή 10% κατά τη παραγωγή, αποθήκευση, μεταφορά ή χρήση υδρογόνου μπορεί να μειώσει σημαντικά τα πλεονεκτήματα του, λόγω αύξησης των αερίων θερμοκηπίου.

Επιχειρηματικές ευκαιρίες και διεθνείς συνεργασίες

Οι ευκαιρίες περιλαμβάνουν τεχνολογίες μπαταριών, συστήματα αποθήκευσης, μέρη κινητήρων fuel cells, εξοπλισμό φόρτισης, ανακύκλωση υλικών και εκπαίδευση. Έχουν εντοπιστεί 17 δεξιότητες από τη Chemical Industries Education and Training Authority που θα δημιουργήσουν περίπου 14.000 νέες θέσεις εργασίας. Η Μελέτη χρηματοδοτήθηκε από το Ηνωμένο Βασίλειο και τα Υπουργεία Ανώτατης Εκπαίδευσης και Επιστήμης – Καινοτομίας. Τα επιχειρηματικά οφέλη θα αυξηθούν με την εφαρμογή της AfCFTA.

Χώρες που ήδη δραστηριοποιούνται στην αγορά της Νότιας Αφρικής περιλαμβάνουν:

• Ιαπωνία: Έρευνα σε συνεργασία με το North-West University.
• Γερμανία: Χρηματοδότηση 15 εκατομμυρίων ευρώ για το HySHiFT project με συμμετοχή της Sasol και άλλων εταιρειών στην Περιφέρεια Mpumalanga.
• Ηνωμένο Βασίλειο: Επενδύσεις σε έργα πράσινης αμμωνίας και συνεργασίες σε εξόρυξη και μεταλλουργία, π.χ. Project στο Eastern Cape.
• Σαουδική Αραβία: Μνημόνιο συνεργασίας με το IDC για ανάπτυξη έργων στη Νότια Αφρική.

Προοπτικές και προκλήσεις

Η McKinsey υποστηρίζει ότι η Νότια Αφρική πρέπει να κλείσει συμφωνίες εντός του 2023 για την εξασφάλιση προσφορά