Βιογραφία του Νίκου Μουτσόπουλου
Ομότιμος καθηγητής του Αρχιτεκτονικού Τμήματος της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ., ο Νικόλαος Μουτσόπουλος του Κωνσταντίνου, γεννήθηκε το 1927 στην Αθήνα. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και μετεκπαιδεύτηκε στη Γαλλία. Έλαβε διδακτορικό από την Αρχιτεκτονική Σχολή του Ε.Μ.Π. και ήταν διπλωματούχος της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., όπου δίδαξε το μάθημα της Χριστιανικής Αρχαιολογίας και Τέχνης. Το 1958 εκλέγεται τακτικός καθηγητής στην Έδρα της Αρχιτεκτονικής Μορφολογίας στο Αρχιτεκτονικό Τμήμα του Α.Π.Θ. Εργάστηκε με τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική, καθώς και με τη μελέτη της βυζαντινής και παραδοσιακής κατοικίας και τέχνης. Έγραψε σχετικές μελέτες και συμμετείχε σε πολλά διεθνή και τοπικά επιστημονικά συνέδρια. Έχει διενεργήσει ανασκαφές σε διάφορα σημεία της Ελλάδας. Ασχολήθηκε με τη μελέτη και καταγραφή οχυρών οικισμών και κάστρων στη βόρεια Ελλάδα, καθώς και με θέματα συγκριτικής μορφολογίας. Έχει εκπονήσει αρχιτεκτονικές μελέτες για το Πατριαρχικό Ίδρυμα Πατερικών Μελετών στη Θεσσαλονίκη και για το καθολικό και το Συνοδικό του Ιερού Ησυχαστηρίου του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στη Σουρωτή. Διετέλεσε πρόεδρος σε επιστημονικά συμβούλια σε εθνικό και διεθνές επίπεδο. Εργάστηκε ως υπεύθυνος στην αναστήλωση του Παναγίου Τάφου. Ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Academia Pontaniana στη Νεάπολη και της Ακαδημίας Επιστημών της Βουλγαρίας. Ήταν επίσης επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου της Σόφιας.
Τελευταίο αντίο στον Νίκο Μουτσόπουλο
Ένα υπέρμαχο του λαϊκού πολιτισμού μας
του Γιάννη Κ. Αικατερινάρη
Πέρασαν εξήντα χρόνια από την πρώτη φορά που συνάντησα τον καθηγητή Ν. Μουτσόπουλο. Ήταν η πρώτη επίσκεψή μου στα εργαστήρια της Αρχιτεκτονικής του ΑΠΘ, τότε στο ημιυπόγειο της παλιάς Φιλοσοφικής στην οδό Εθνικής Αμύνης. Αντίκρισα έναν νέο με άσπρη φόρμα, που δεν θα τον έλεγες τριαντάρη, και αυτό ήταν ασυνήθιστο για την εποχή. Η στελέχωση της Σχολής με νέους και καταξιωμένους επιστήμονες την έκανε μια από τις πιο πρωτοπόρες στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Δεν ήταν μόνο το περιεχόμενο των σπουδών, αλλά και ο τρόπος διδασκαλίας. Όλοι τους ενέπνεαν τους φοιτητές με αγάπη για την Αρχιτεκτονική, τις Τέχνες και το λαϊκό πολιτισμό. Από την πρώτη μέρα, εντυπωσιάστηκα από το πάθος και το περιεχόμενο του λόγου του. Αργότερα, διαπίστωσα ότι ήταν ο αυθεντικός ερευνητής της ιστορίας του τόπου μας, τεκμηριώνοντας με αξιόπιστα στοιχεία από την αρχιτεκτονική δημιουργία των λαϊκών ανθρώπων. Συχνά αναφερόταν στο «κοινό μας χρέος απέναντι σ’ αυτούς τους ανώνυμους οικοδόμους της Βαλκανικής». Πρότεινε μάλιστα την κατασκευή μνημείου με τρίγλωσση επιγραφή στα ελληνικά, βουλγάρικα και αρβανίτικα, προς τιμήν αυτών που έχτισαν την κοινή προγονική μας κληρονομιά. Αυτή τη σκέψη δημοσίευσε και στο περιοδικό «Επιλογές» της εφημερίδας «Μακεδονία» (τχ. 23, Σεπτέμβριος 1984, σελ. 62). Πίστευε ότι η αλήθεια αυτή ήταν παρεξηγημένη και στάθηκε εμπόδιο στην αναγνώριση της προσφοράς του στην Ιστορία και τον λαϊκό Πολιτισμό. Ο «διάλογος» του με εμένα, τον «ζωηρό και ανήσυχο φοιτητή», συνεχίστηκε και στα χρόνια των αγώνων για τη Δημοκρατία και την Παιδεία, την υπεράσπιση του Συντάγματος (άρθρο 114) και άλλα. Λίγοι γνώριζαν ότι βοήθησε στην έκδοση του περιοδικού «Δελτίο φοιτητών Πολυτεχνικής Σχολής», διαμεσολαβώντας στο «Ίδρυμα Εξυπηρέτησης Πανεπιστημίων». Μια φορά, μετά τη σύνταξη του περιοδικού, πήγαμε μαζί στον αύλειο χώρο του Χημείου, όπου συμμετείχαμε σε διαμαρτυρία. Ο αυθορμητισμός και οι παλαιοί αγώνες του ήταν χαρακτηριστικά του. Ήταν από τους πρώτους που υπέγραψαν το κείμενο διαμαρτυρίας κατά της καταστροφής του Οκταγώνου του Γαλεριανού στην πλατεία Ναυαρίνου. Τη μέρα του Πολυτεχνείου (16-11-1973), πρώτος υπέγραψε ο Ν. Μουτσόπουλος. Η προσπάθεια αυτή είχε αποτέλεσμα: η άδεια οικοδόμησης ανακλήθηκε και το μνημείο σώθηκε. Τότε, στη λέσχη του Συλλόγου Αρχιτεκτόνων Θεσσαλονίκης, υπογράψαμε και εμείς. Θυμάμαι επίσης μια προσωπική εμπειρία: όταν ήθελα να πάρω μέρος σε εκπαιδευτική εκδρομή στην Αίγυπτο, οι αρμόδιες υπηρεσίες αρνήθηκαν, λόγω «φακέλου κοινωνικών φρονημάτων». Ο καθηγητής Ν. Μουτσόπουλος παρενέβη και με βοήθησε να συμμετάσχω, απειλώντας ότι θα ακυρώσει την εκδρομή αν δεν μου επέτρεπαν. Έτσι, γνώρισα τον ποιητή Νίκο Καββαδία, που ήταν «μαρκονιστής» στο πλοίο «Μασσαλία». Η συζήτηση με τον ποιητή κράτησε όλη τη νύχτα και υμνούσε τη θάλασσα, αλλά και τις δυσκολίες των νέων από τον διαχωρισμό σε κατηγορίες. Ο καθηγητής μου, ως ενεργός πολίτης, επιβεβαίωσε τα βάσανα του φοιτητή και τις «αμαρτίες» που δεν έκανε. Ακόμα θυμάμαι τα λόγια του στο τηλέφωνο, όταν πρόσφατα χειρουργήθηκα, που μου έδινε δύναμη και κουράγιο. Θα μας λείψει πολύ. Ήταν μια μοναδική προσωπικότητα στον τομέα του.
1017-3-2019
Γιάννης Κύρκου Αικατερινάρης