Ο ρόλος του SG REFORM στην προώθηση του BIM και των μεταρρυθμίσεων στις δημόσιες συμβάσεις στην Ευρώπη
Το Building Information Modeling (BIM) αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο ως ένα σημαντικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων συμβάσεων, τη βελτίωση της αποδοτικότητας των δημόσιων επενδύσεων και τη στήριξη της ψηφιακής και πράσινης μετάβασης στον κατασκευαστικό τομέα. Μέσω του Technical Support Instrument (TSI), το Secretariat-General της Ευρωπαϊκής Επιτροπής – Reform and Investment Task Force (SG REFORM) παρέχει στοχευμένη υποστήριξη στα κράτη-μέλη της ΕΕ για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με το BIM.
Συνέντευξη με τον Kaspar Richter
Σε συνέντευξη, ο Kaspar Richter, επικεφαλής της μονάδας «Βιώσιμη Ανταγωνιστικότητα, Ολλανδία» στο SG REFORM, εξηγεί πώς λειτουργεί το εργαλείο αυτό και ποια είναι η συμβολή του στην προώθηση του BIM και γενικότερα των μεταρρυθμίσεων στη δημόσια διοίκηση.
Δραστηριότητες και εργαλεία του SG REFORM
Το SG REFORM, που αποτελεί μέρος του Secretariat-General της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δρα κυρίως μέσω δύο εργαλείων: του Recovery and Resilience Facility και του Technical Support Instrument (TSI). Το δεύτερο παρέχει πρακτική και τεχνική υποστήριξη στις δημόσιες διοικήσεις των κρατών-μελών για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων εδώ και πάνω από μια δεκαετία, συμπληρώνοντας τον νομοθετικό και συντονιστικό ρόλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Χαρακτηριστικά του TSI
Σύμφωνα με τον Richter, το TSI έχει τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά. Πρώτον, λειτουργεί με βάση τη ζήτηση: τα κράτη-μέλη αποφασίζουν τα ίδια αν θα ζητήσουν υποστήριξη, γεγονός που ενισχύει τη δέσμευση και την ιδιοκτησία των μεταρρυθμίσεων. Δεύτερον, είναι ευέλικτο και καλύπτει πολλούς τομείς πολιτικής, όπως οι δημόσιες συμβάσεις, η ψηφιοποίηση, η βιωσιμότητα, η ανταγωνιστικότητα και η μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης. Τρίτον, η ζήτηση είναι μεγαλύτερη από τους διαθέσιμους πόρους, γι’ αυτό και οι προτάσεις περνούν από διαδικασία επιλογής, με προτεραιότητα σε εκείνες που μπορούν να έχουν σημαντικό μεταρρυθμιστικό αντίκτυπο. Τέλος, το εργαλείο δεν απαιτεί εθνική συγχρηματοδότηση: το SG REFORM καλύπτει το κόστος της τεχνικής υποστήριξης, ενώ οι δημόσιες διοικήσεις που συμμετέχουν αναλαμβάνουν να εμπλακούν ενεργά και να συνεχίσουν τις δράσεις και μετά την ολοκλήρωση των έργων.
Ο ρόλος του BIM στις μεταρρυθμίσεις
Το BIM θεωρείται από το SG REFORM ένας κρίσιμος καταλύτης μεταρρυθμίσεων, ιδιαίτερα για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δημόσιων επενδύσεων στον κατασκευαστικό κλάδο και για τον εκσυγχρονισμό των δημόσιων συμβάσεων. Από το 2017 μέχρι σήμερα, το SG REFORM έχει υποστηρίξει περίπου δέκα έργα που σχετίζονται με το BIM σε επτά κράτη-μέλη: Bulgaria, Estonia, Lithuania, Poland, Czechia, Greece και Spain. Τα έργα αυτά αφορούσαν διαφορετικές πτυχές της εφαρμογής του BIM, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε χώρας, όπως δημόσια ακίνητα, υποδομές μεταφορών, σιδηροδρομικά έργα, ζητήματα διακυβέρνησης και πλαίσια δημόσιων συμβάσεων.
Παραδείγματα εφαρμογής του BIM
Ένα από τα πρώτα παραδείγματα ήταν η Lithuania, όπου την περίοδο 2017–2018 οι αρχές συνεργάστηκαν με το SG REFORM για την εισαγωγή αρχών ψηφιακής κατασκευής σε όλα τα στάδια: σχεδιασμό, μελέτη, κατασκευή και λειτουργία δημόσιων κτιρίων. Η συνεργασία αυτή οδήγησε στη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου BIM και βοήθησε στη διάθεση πόρων από τα ταμεία συνοχής για την υλοποίησή του. Σήμερα, η χώρα έχει προχωρήσει στην εισαγωγή υποχρεωτικών απαιτήσεων BIM στον δημόσιο τομέα.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, η υποστήριξη ξεκίνησε με την προετοιμασία μιας εθνικής στρατηγικής και ενός οδικού χάρτη για το BIM. Στη συνέχεια ακολούθησε η φάση της υλοποίησης. Κεντρικό στοιχείο ήταν η δημιουργία εθνικής δομής διακυβέρνησης με επικεφαλής το Υπουργείο Υποδομών και τη συμμετοχή και άλλων υπουργείων, όπως Περιβάλλοντος και Ανάπτυξης, που έχουν βασικό ρόλο στον σχεδιασμό, την αδειοδότηση και τη χρηματοδότηση έργων.
Συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς
Το SG REFORM συνεργάζεται στενά με το Directorate-General for Internal Market, Industry, Entrepreneurship and SMEs (DG GROW), το οποίο είναι υπεύθυνο για τον κατασκευαστικό τομέα και τις δημόσιες συμβάσεις σε επίπεδο ΕΕ. Παράλληλα, συνεργάζεται με πρωτοβουλίες όπως το EU BIM Task Group και το BIM Public Officials Group, ώστε να υπάρχει συνοχή σε ευρωπαϊκό επίπεδο και ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ χωρών.
Καλές πρακτικές και εμπειρίες
Η ανταλλαγή καλών πρακτικών αποτελεί βασικό στοιχείο αυτής της προσέγγισης. Για παράδειγμα, η εμπειρία της Πολωνίας στην εφαρμογή BIM σε μεγάλα έργα μεταφορικών υποδομών παρείχε χρήσιμα μαθήματα για ζητήματα συμβάσεων, ενώ η Ελλάδα επωφελήθηκε από ανταλλαγές εμπειριών με την Ιταλία και την Πορτογαλία, αλλά και από παραδείγματα εφαρμογής του BIM στη Βραζιλία.
Εμπειρίες και τεχνογνωσία
Σύμφωνα με τον Richter, ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της συνεργασίας με το SG REFORM είναι η εμπειρία που έχει αποκτηθεί από περισσότερα από 2.000 έργα μεταρρυθμίσεων. Αυτή η εμπειρία επιτρέπει την παροχή εξειδικευμένης τεχνικής υποστήριξης και τεχνογνωσίας στη διαχείριση έργων μεταρρυθμίσεων. Παράλληλα, ενισχύεται η διοικητική ικανότητα των δημόσιων φορέων, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό για πρωτοβουλίες όπως το BIM που απαιτούν συντονισμό πολλών οργανισμών και ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων.
Πολλές φορές, τα έργα περιλαμβάνουν και εκπαιδευτικές δράσεις. Για παράδειγμα, στην Πολωνία, ένα έργο BIM στον σιδηροδρομικό τομέα συνοδεύτηκε από εκτεταμένο πρόγραμμα εκπαίδευσης. Στην Ελλάδα, μια αντίστοιχη πρωτοβουλία που ξεκίνησε για μηχανικούς του δημόσιου τομέα επεκτάθηκε σημαντικά και προσέλκυσε περισσότερους από 1.000 μηχανικούς από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.
Βασικοί παράγοντες επιτυχίας
Ο Richter υπογραμμίζει ότι η επιτυχία τέτοιων μεταρρυθμίσεων βασίζεται σε ορισμένους βασικούς παράγοντες: ισχυρή πολιτική δέσμευση, σαφή κατανόηση των τεχνικών και θεσμικών αναγκών, ενεργή συμμετοχή των εμπλεκόμενων φορέων και μια ολιστική προσέγγιση. Το BIM δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως ψηφιακό εργαλείο, αλλά ως μια βαθύτερη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, υλοποιούνται και διαχειρίζονται τα έργα.
Συνεχιζόμενη συνεργασία και μελλοντικές προοπτικές
Η συνεργασία του SG REFORM με τα κράτη-μέλη συνεχίζεται και μετά την ολοκλήρωση των έργων, μέσω ευρωπαϊκών δικτύων και πρωτοβουλιών όπως η Public Buyers Community, ώστε οι μεταρρυθμίσεις να παραμένουν ενεργές και να εξελίσσονται με τον χρόνο.