Πραγματικότητα αποτελεί η Διακήρυξη της Αθήνας, όπως ανακοίνωσε κλείνοντας το 4ο Διεθνές Συνέδριο TMM–CH, η Ομότιμη Καθηγήτρια Αντωνία Μοροπούλου από το ΕΜΠ, Επικεφαλής της Διεπιστημονικής Ομάδας και Επικεφαλής Επιστημονική Υπεύθυνη της αποκατάστασης του Ιερού Κουβουκλίου του Παναγίου Τάφου, Αντιπρόεδρος ΤΕΕ και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Αρχικά η κ. Μοροπούλου ανέφερε ότι μέσω του προγράμματος «Το Εύλογον», που ξεκίνησε και θα ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2026, 10 χρόνια μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης στον Ιερό Κουβούκλιο του Παναγίου Τάφου, επιδιώκεται η προσφορά τεχνογνωσίας, κινήτρου και δυναμικής που ξεπερνά την προσωπική συνεισφορά του καθενός. «Η όλη πρόκληση για να αντιμετωπίσουμε έναν κόσμο σε κρίση, είναι να φέρουμε στο επίκεντρο την πολιτιστική κληρονομιά και να αναπτύξουμε κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες, προκειμένου να διατηρήσουμε ζωντανή την πολιτιστική κληρονομιά» τόνισε και πρόσθεσε ότι αυτό είναι το μήνυμα του Συνεδρίου.
Στη συνέχεια ανακοίνωσε τη Διακήρυξη της Αθήνας που συντάχθηκε με τη συνδρομή υψηλών εκπροσώπων της Europa Nostra και την οποία συνυπογράφει και η Κύπρος.
Η Διακήρυξη για Κλιματικές Δράσεις με βάση τον Πολιτισμό, που πρόκειται να σταλεί σε μεγάλους Οργανισμούς και τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), έχει ως βασικό μήνυμα, όπως ανέφερε η κ. Μοροπούλου ότι «προχωράμε σε νέες στρατηγικές, από την παθητική στρατηγική της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς σε μια ενεργή στρατηγική της αποκάλυψης του ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς και των πολιτιστικών στοιχείων ως πηγής για ήπια ανάπτυξη. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να έχουμε βιώσιμη ανάπτυξη που θα καταπολεμήσει την κλιματική αλλαγή».
Το δεύτερο αίτημα, για μια Ευρωπαϊκή Εταιρική Σχέση για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά, είναι προς την κυβέρνηση για τη συμμετοχή στην ευρωπαϊκή δράση για ανθεκτική πολιτιστική κληρονομιά, κάτω από το πλαίσιο του Προγράμματος HORIZON EUROPE, καθώς η Ελλάδα δεν είναι συμμέτοχος. Και το τρίτο κάλεσμα είναι για τη διάσωση των παραδοσιακών ναυπηγείων. «Να σώσουμε την καρδιά της ναυτικής παράδοσης, του πολιτισμού του Αιγαίου, ως σημαντικό μέρος της εθνικής μας κυριαρχίας» σημείωσε η κ. Μοροπούλου. Το σχετικό ψήφισμα έχει στηριχθεί από το Οικονομικό Φόρουμ Γυναικών και τη Διοικούσα Επιτροπή του ΤΕΕ και τώρα στηρίζεται από το Διεθνές Συνέδριο.
Η κα Μοροπούλου έστειλε μήνυμα ότι «περνάμε σε μία νέα εποχή» και συμπλήρωσε ότι «θα θυμάμαι πάντα ότι όταν δήλωσα πως ο Πανάγιος Τάφος είναι ζωντανός, αυτό έφερε 3 δισεκατομμύρια ανθρώπων, την ανθρωπότητα, να γονατίζουν μαζί μας μπροστά σε αυτό το μοναδικό μνημείο και για αυτό τον λόγο μπορέσαμε σε ένα σημείο τεράστιας διαμάχης να ολοκληρώσουμε το έργο της αποκατάστασης». Κλείνοντας η κ. Μοροπούλου είπε «γι’ αυτό ας κρατήσουμε τα μνημεία ζωντανά και αυτά θα παραμείνουν ζωντανά αν βρίσκονται σε επαφή με την κοινωνία».
Ακολουθούν τα κείμενα της Διακήρυξης της Αθήνας (στα αγγλικά), όπως συντάχθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών στο 4ο Διεθνές Συνέδριο TMM_CH (Transdisciplinary Multispectral Modelling and Cooperation for the Preservation of Cultural Heritage) για την Αντιμετώπιση Παγκόσμιων Προκλήσεων που διοργανώνει 7-9 Απριλίου στο Ίδρυμα Ευγενίδου, το ΕΜΠ, σε συνεργασία με το ΤΕΕ, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Ανάπτυξης σε συνεργασία με το Υπουργείο Εξωτερικών.
Δήλωση Αθηνών – Πολιτισμικές Δράσεις για το Κλίμα
Οι διαφορετικές πολιτισμικές εκφράσεις σε όλο τον κόσμο επηρεάζουν όλους, παντού. Περιλαμβάνουν το εύρος φωνών, απόψεων και εργαλείων για την επικοινωνία της επείγουσας ανάγκης, την κινητοποίηση δράσεων και την προώθηση βιώσιμων και δικαιοσύνης βασισμένων τρόπων ζωής.
Μέσω πολιτισμικής συμμετοχής, διατήρησης, διαλόγου, εμπειριών, αφηγήσεων και ιστοριών· και μέσω δημιουργικών εικόνων, εκδηλώσεων και δράσεων, ο πολιτισμός εμπνέει δράση, ειδικά όταν ενισχύεται από σεβασμό στα πολιτισμικά δικαιώματα. Η αξιοποίηση της δύναμης των διαφορετικών πολιτισμικών αξιών και τρόπων γνώσης, της εκπαίδευσης και της αφήγησης, της τέχνης και της χειροτεχνίας, της υλικής και άυλης κληρονομιάς, καθώς και του σχεδιασμού και της δημιουργικότητας, μπορεί με τη σειρά της να καθοδηγήσει και να ενισχύσει αυτή τη δράση για να δημιουργήσει τις συστημικές αλλαγές που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των διπλών κρίσεων του κλίματος και της βιοποικιλότητας.
Η υλική και άυλη κληρονομιά, καθώς και η παραδοσιακή γνώση, ενισχύουν την ανθεκτικότητα και προσφέρουν δοκιμασμένες στο χρόνο, χαμηλού άνθρακα, κυκλικές και αναγεννητικές τεχνολογίες και λύσεις σε τομείς όπως το δομημένο και φυσικό περιβάλλον, η γεωργία, η ενέργεια και η φροντίδα των οικοσυστημάτων και των κοινοτήτων.
Anchored in shared human values of solidarity, care and respect, the collective effort of culture and heritage institutions and civil society such as Europa Nostra, ICOMOS και Organization of World Heritage Cities, bringing together both professionals and volunteers, as well as scholars and holders of ancestral wisdom, enlightened policy makers, and communities and audiences, challenge dominant paradigms and offer visions and examples of sustainable futures, freed of reliance on fossil fuels, restoring biodiversity, and championing social justice.
Culture-based climate action promotes local solutions to universal problems, filling gaps in current climate planning through strategies that are inclusive, rights-based, place-specific, demand-side, and people-centred, within a framework that recognises the interdependence of all living things. Despite insufficient emphasis on the key role of culture in much official climate policy and funding, artistic and heritage voices are on the forefront of work for triple transformation (πράσινη, ψηφιακή και κοινωνική), pursuit of 1.5-degree pathways, and systems change.
A persistent lack of formal policy recognition, however, undermines the vital contribution of culture and ultimately the effectiveness of global climate action. A «Joint Work» is a recognised process by which climate policy makers assembled at the Committee of Parties (COP) of the UN Framework Convention on Climate Change can request the UNFCCC Secretariat and its subsidiary bodies to jointly address a critical, gap issue – in this case the intersections of culture and climate action.
Αυτή η απόφαση θα αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της UNFCCC να ξεκινήσει μια διαβούλευση για να κατανοήσει τη συνολική συμβολή του πολιτισμού – συμπεριλαμβανομένης της πολιτιστικής κληρονομιάς, των τεχνών και των δημιουργικών τομέων – στην κλιματική δράση. Η διαδικασία θα εξετάσει ποιες πολιτιστικές πρωτοβουλίες για το κλίμα ήδη υλοποιούνται, πού και από ποιους· θα μοιραστεί συστάσεις για την επέκταση λύσεων βασισμένων στον πολιτισμό· και θα βοηθήσει στην πλήρη ενσωμάτωση του πολιτισμού στην μελλοντική εργασία της Σύμβασης. Ο πολιτισμός έχει απίστευτη ικανότητα να επιφέρει αλλαγές.
Αυτή η διαδικασία θα ανοίξει τον δρόμο για την υιοθέτηση σε επόμενο COP ενός σημαντικού προγράμματος εργασίας που θα θέτει την κουλτούρα και την κληρονομιά στο επίκεντρο της πολιτικής, του σχεδιασμού και των δράσεων για το κλίμα. Ένα τέτοιο μελλοντικό πρόγραμμα εργασίας θα ενισχύσει την προσοχή στις κοινωνικο-πολιτισμικές συνθήκες που διευκολύνουν τη μετασχηματιστική δράση για το κλίμα και θα στηρίξει πιο αποτελεσματικές μετριάσεις και προσαρμογές. Ταυτόχρονα, θα αντιμετωπίσει κρίσιμα ζητήματα απώλειας και ζημιάς στην κουλτούρα και την κληρονομιά. Τέλος, θα στηρίξει τις παγκόσμιες προσπάθειες να δοθεί η κουλτούρα στο επίκεντρο της κλιματικά ανθεκτικής βιώσιμης ανάπτυξης.
Η ενσωμάτωση πολιτιστικών φωνών στην διεθνή πολιτική για το κλίμα θα αναδείξει τις τοπικά ηγετικές προσεγγίσεις στην κληρονομιά, την τέχνη και τη δημιουργικότητα που προσφέρουν λύσεις κλιματικής κρίσης σε κλίμακα. Θα στηρίξει επίσης καλύτερα το έργο των αυτόχθονων λαών, οι οποίοι εδώ και καιρό προωθούν μια κουλτούρα φροντίδας για τη Μητέρα Γη. Συνολικά, θα επιτρέψει στη διεθνή πολιτιστική κοινότητα, η οποία είναι πλούσια και ποικίλη, να μιλήσει με μια σαφή και ενιαία φωνή, κινητοποιώντας το παγκόσμιο δίκτυο πολιτιστικών, πολιτισμικών, καλλιτεχνικών και δημιουργικών υποστηρικτών, την κοινωνία των πολιτών, τους οργανισμούς και τα δημόσια όργανα σε όλα τα επίπεδα για να στηρίξουν την αποστολή της UNFCCC.
To tackle climate change, we must unlock the transformational power of culture — from arts to heritage — to help people imagine and realise low carbon, climate resilient and just futures. We the under-signed gathered in Athens:
- Join the “Global Call to Put Arts, Culture and Heritage at the Heart of Climate Action” που ζητά από τους αντιπροσώπους στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα να υιοθετήσουν απόφαση για Συνεργασία Πολιτισμού και Δράσης για το Κλίμα, που θα θέσει επιτέλους τον κόσμο σε δρόμο αναγνώρισης του πολιτισμού ως αναπόσπαστο πυλώνα μιας πιο αποτελεσματικής και δίκαιης δράσης για το κλίμα.
- Καλεί τους υποστηρικτές της δράσης για το κλίμα με βάση τον πολιτισμό να υπογράψουν την Παγκόσμια Κάλεσμα. https://www.climateheritage.org/global-call
(ΓΡΑΦΤΗΚΕ ΑΠΟ ΤΗΝ EUROPA NOSTRA)
Ευρωπαϊκή Συνεργασία για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά
(ΥΠΟ ΤΗΝ ΟΡΙΖΟΝΤΑ EUROPE)
Αυτή η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στοχεύει στην ενίσχυση της διατήρησης της πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης, στη συμβολή στην κλιματική ουδετερότητα και στην προώθηση της καινοτομίας μέσω διεπιστημονικής έρευνας. Ωστόσο, η συμμετοχή της Ελλάδας δεν είναι εγγυημένη και οι ευκαιρίες χρηματοδότησης περιορίζονται στις συμμετέχουσες χώρες.
Greece, with its invaluable cultural heritage, faces severe impacts from climate change, including extreme weather events, sea level rise, and catastrophic fires. Participating in this international partnership would provide Greece with the opportunity to collaborate with other nations and organizations, developing and implementing innovative solutions, models, and strategies to protect and preserve our cultural heritage.
The partnership will enhance research, allowing Greece to engage in interdisciplinary projects, exchange knowledge and best practices, and contribute to new knowledge and sustainable solutions in cultural heritage, an area where Greece should be a leader.
Η συνεργασία θα δημιουργήσει επίσης ένα πλαίσιο για συνεργασία και δικτύωση μεταξύ ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων, κυβερνητικών και μη κυβερνητικών οργανώσεων, επιχειρήσεων και τοπικών κοινοτήτων. Αυτό θα ενισχύσει τις σχέσεις και θα δημιουργήσει νέες συνεργασίες με άλλες χώρες και οργανώσεις. Δεδομένου του σημαντικού ρόλου της πολιτιστικής κληρονομιάς στην προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης, η συμμετοχή θα επιτρέψει στην Ελλάδα να αναδείξει τη συμβολή της στην κοινωνική συνοχή, την οικονομική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
Επιπλέον, η συμμετοχή θα ανοίξει νέες ευκαιρίες χρηματοδότησης για την Ελλάδα μέσω πρόσβασης σε ευρωπαϊκά ταμεία και προγράμματα, επιτρέποντας την υλοποίηση κρίσιμων έργων για την προστασία, διατήρηση και προώθηση του πολιτιστικού της πλούτου.
Η Ελλάδα έχει ζωτικό ρόλο σε αυτήν τη συνεργασία. Η πλούσια ιστορία της χώρας μας και οι μοναδικές προκλήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή και τη διατήρηση απαιτούν την ενεργή συμμετοχή και το όφελος από τους στόχους της Συνεργασίας.
Παρακαλούμε να στηρίξετε τη δυναμική συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Συνεργασία για Ανθεκτική Πολιτιστική Κληρονομιά. Συνεργαζόμενοι, ανταλλάσσοντας εμπειρίες και pooling πόρων, μπορούμε να διασφαλίσουμε την ανθεκτικότητα και τη βιωσιμότητα της κοινής πολιτιστικής μας κληρονομιάς για τις μελλοντικές γενιές. Ας εργαστούμε μαζί ώστε η Ελλάδα να γίνει ένας σημαντικός εταίρος σε αυτήν τη σημαντική ευρωπαϊκή πρωτοβουλία.
ΠΡΟΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΣΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΝΑΥΠΗΓΕΙΩΝ
Τα παραδοσιακά ναυπηγεία λειτουργούν ως παραδοσιακά ναυπηγεία όχι μόνο για την κατασκευή ξύλινων πλοίων που απαιτούνται σήμερα για αλιεία, ιστιοπλοΐα και νέες τουριστικές χρήσεις, αλλά και για την επισκευή πλοίων, μια βιομηχανική δραστηριότητα που είναι πολύ έντονη στην Ανατολική Μεσόγειο, με έμφαση στην Ελλάδα.
Στην Ελλάδα, τα τελευταία 200 χρόνια αναπτύχθηκαν και λειτουργούσαν 300 παραδοσιακές ναυπηγικές εγκαταστάσεις. Από αυτές, μόνο 60 έως 70 επιβιώνουν μέχρι σήμερα, παρόλο που η ζήτηση για βιομηχανικές δραστηριότητες αυξάνεται. Αντίθετα, στις γειτονικές ακτές, αναδύονται παραδοσιακές ναυπηγικές εγκαταστάσεις που παράγουν νέα ξύλινα πλοία για τουρισμό, ιστιοπλοΐα και αλιεία, καθιστώντας τες σημαντικά ανταγωνιστικές. Οι θεσμικές προκλήσεις, όπως η αδειοδότηση χρήσης γης στην παραλία και οι βραχυπρόθεσμες συμβάσεις με υψηλές τιμές, δοκιμάζουν δραματικά τη βιωσιμότητα των παραδοσιακών ναυπηγείων σε όλη την Ελλάδα και κυρίως στο Αιγαίο. Τα παραδοσιακά ναυπηγεία, που αποδείχθηκαν ανθεκτικά μέσα στους αιώνες και υπό απειλές όπως περιβαλλοντικές πιέσεις, πόλεμοι και επιθέσεις εχθρών, σήμερα υποβαθμίζονται.
Στο Συνέδριο αυτό, που αφορά στην πράσινη μετατροπή της ναυτιλίας, εκτός από τις καινοτόμες πρακτικές που πρέπει να υιοθετηθούν, ένα βασικό σημείο στην παγκόσμια κίνηση προς τη βιωσιμότητα είναι η αναβίωση των παραδοσιακών ναυπηγείων και η σύνδεση της παραδοσιακής ναυπηγικής και ναυπηγικής μηχανικής, που οδηγεί στα ξύλινα πλοία που χρειάζεται η Αιγαία, η Μεσόγειος και ο κόσμος. Ακολουθώντας την πρόσκληση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) και του Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας (ΤΕΕ), η σημερινή πρόσκληση της Αθήνας για τη διάσωση των παραδοσιακών ναυπηγείων απευθύνεται όχι μόνο σε περιβαλλοντικά ζητήματα, αλλά και τοποθετεί τη βιομηχανία επισκευής παραδοσιακών πλοίων ως βασικό παράγοντα για τη βιωσιμότητα και υπεύθυνο τουρισμό, ιστιοπλοΐα, αλιεία και εμπορικές πρακτικές.