Δηλώσεις και εκτιμήσεις στην ημερίδα για το νέο νόμο δημοσίων συμβάσεων
«Οι πολύ μεγάλες εκπτώσεις στα έργα έχουν ως αποτέλεσμα να μην γίνονται και σωστά έργα», είπε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός, μιλώντας κατά τη διάρκεια εκδήλωσης που διοργάνωσε η ΠΕΔΜΕΔΕ και το ΤΕΕ με θέμα «Ο νόμος 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις στα έργα και η εφαρμογή του». Τόνισε ότι η νομοθεσία ενσωματώνει το κοινοτικό δίκαιο, αλλά αυτή τη στιγμή δεν έχουν προχωρήσει έργα ή διαγωνισμοί λόγω του θεσμικού πλαισίου. «Αντί να προχωρήσουμε, σταματήσαμε και τα έργα που μπορούν να γίνουν», είπε. Επιπλέον, ανέφερε ότι δεν προχωρούν έργα του ΕΣΠΑ, παρά την εξασφαλισμένη χρηματοδότησή τους. Ο κ. Στασινός τόνισε ότι το επόμενο τρίμηνο θα είναι κρίσιμο για την επιβίωση των μηχανικών και του επαγγέλματος, λόγω αλλαγών στο ασφαλιστικό και του κλεισίματος του ΤΣΜΕΔΕ. Όλοι οι φορείς πρέπει να συνεργαστούν για να λύσουν τα προβλήματα που θα μας απασχολήσουν τους επόμενους μήνες.
Απόψεις και εκτιμήσεις από την ΠΕΔΜΕΔΕ και άλλους φορείς
Ο πρόεδρος της ΠΕΔΜΕΔΕ Γιώργος Ρωμοσιός τόνισε ότι ο νόμος 4412/16, που ενσωματώνει τις κοινοτικές οδηγίες, ήταν αναμενόμενος και αναγκαίος. «Το ζητούμενο είναι η εφαρμογή του μέσω Π.Δ., εγκυκλίων και αποφάσεων, ώστε να διορθωθούν ελλείψεις και να δημιουργηθεί ένα υγιές περιβάλλον ανάπτυξης του κατασκευαστικού κλάδου, διασφαλίζοντας το δημόσιο συμφέρον», ανέφερε. Κατέληξε ότι, αν δεν δημοπρατηθούν νέα έργα, η κατάσταση των επιχειρήσεων θα χειροτερεύει.
Τοποθετήσεις από τον Γενικό Γραμματέα Οικονομίας, Ανάπτυξης και Τουρισμού
Ο Ηλίας Ξανθάκος υπογράμμισε ότι «δεν είναι ο νόμος που δεν έχουμε έργα και μελέτες. Πριν το νόμο, δεν είχαμε έργα ή μελέτες. Η παθογένεια είναι χρόνια και όχι πρόσφατη». Ο νόμος, όπως είπε, μαζεύει ένα κατεσπαρμένο νομοθετικό πλαίσιο και θα ελαφρύνει διοικητικά και οικονομικά βάρη. Περιέχει επίσης δύο σημαντικά στοιχεία: τις εναλλακτικές προσφορές και τις συμπράξεις καινοτομίας. Το Ταμείο Υποδομών, που θα συσταθεί, αποτελεί χρηματοδοτικό εργαλείο για μικρά και μεσαία έργα ΣΔΙΤ. Ο νόμος μπορεί να βοηθήσει στην ουσιαστική εξέλιξη των διαδικασιών ανάθεσης και παραγωγής δημοσίων έργων.
Τοποθετήσεις από τον πρόεδρο του ΣΤΕΑΤ και άλλους
Ο Γιώργος Συριανός τόνισε ότι «το τελευταίο διάστημα όλες οι οργανώσεις προσπαθήσαμε να καταθέσουμε προτάσεις για τη βελτίωση. Ο νόμος διευθετεί πολλά ζητήματα, αλλά υπάρχουν και πρακτικά προβλήματα και παρενέργειες». Υπογράμμισε την ανάγκη εθνικού στρατηγικού σχεδιασμού για την απορρόφηση κοινοτικών πόρων, δεδομένων των δύσκολων καιρών.
Ο αντιπρόεδρος του ΣΑΤΕ Ανδρέας Γερακάκης επισήμανε ότι ο νόμος ενσωματώνει κοινοτικές οδηγίες, αλλά υπάρχουν λεπτομέρειες που χρειάζονται διευκρίνιση και διορθώσεις. Τόνισε ότι πρέπει να δημοπρατηθούν νέα έργα και να διασφαλιστούν πόροι.
Ο Παναγής Τονιόλος, Γενικός Γραμματέας του ΣΕΓΜ, δήλωσε ότι «δεν έχουμε νόμο για δημόσια έργα ή μελέτες, αλλά έχουμε νόμο για δημόσιες συμβάσεις». Θα δοθεί έμφαση στην έκδοση ΠΔ και εγκυκλίων, και το ΣΕΓΜ θα στηρίξει αυτή την προσπάθεια. Ο νόμος ενσωματώνει τις κοινοτικές οδηγίες και καθορίζει τις μελλοντικές κινήσεις.
Περιεχόμενο και διατάξεις του νόμου 4412/2016
Ο Ντίνος Χρ. Ρόβλιας παρουσίασε τις βασικές διατάξεις του νόμου, όπως:
- Όλες οι διατάξεις για τις διαδικασίες ανάθεσης και εκτέλεσης δημοσίων συμβάσεων, έργων, μελετών, υπηρεσιών και προμηθειών.
- Οι διατάξεις για την προδικαστική και δικαστική προστασία κατά τη σύναψη συμβάσεων.
- Οι διατάξεις για τις διαδικασίες ανάθεσης στους τομείς ύδατος, ενέργειας, μεταφορών και ταχυδρομικών υπηρεσιών.
Ο κ. Ρόβλιας επεσήμανε ότι για την υποβολή προσφορών προβλέπονται τρεις φάκελοι: δικαιολογητικών, τεχνικής και οικονομικής προσφοράς. Ο φάκελος δικαιολογητικών περιέχει υπεύθυνη δήλωση και εγγυητική επιστολή, που δείχνουν ότι ο διαγωνιζόμενος πληροί τα κριτήρια. Για διαγωνισμούς κάτω των ορίων της Οδηγίας, η δήλωση θα τυποποιηθεί από την Αρχή Δημοσίων Συμβάσεων και θα απαιτούνται και άλλα έγγραφα νομιμοποίησης. Ο προσωρινός ανάδοχος που δηλώνει ψευδώς ή δεν προσκομίζει δικαιολογητικά, κηρύσσεται έκπτωτος.
Η τεχνική προσφορά δεν υποβάλλεται σε καθαρά μειοδοτικούς διαγωνισμούς. Υποβάλλεται σε άλλες περιπτώσεις, όπως μελετοκατασκευή ή όταν το κριτήριο είναι η πλέον συμφέρουσα προσφορά βάσει ποιότητας και τιμής.
Τα κριτήρια ανάθεσης είναι είτε η χαμηλότερη τιμή είτε η πλέον συμφέρουσα προσφορά, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η διάρκεια ζωής, η ποιότητα, η εγγύηση και κοινωνικά κριτήρια. Η διαδικασία του διαγωνισμού ακολουθεί τα καθιερωμένα στάδια, με την απόφαση έγκρισης να είναι η μόνη προσβάσιμη προς προσφυγή.
Κατά της τελικής απόφασης υπάρχει προδικαστική προσφυγή ή ένσταση, ανάλογα με το ποσό της σύμβασης. Σε καθαρά μειοδοτικούς διαγωνισμούς, το άνοιγμα των οικονομικών προσφορών μπορεί να γίνει πριν από τον έλεγχο αποκλεισμού και κριτηρίων.
Για την σύναψη εργολαβικής σύμβασης απαιτούνται:
- Η πάροδος των προθεσμιών προδικαστικής και δικαστικής προστασίας.
- Ο έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο, αν απαιτείται.
- Η υποβολή δικαιολογητικών από τον ανάδοχο.
- Η κοινοποίηση της απόφασης στον ανάδοχο.
Οι νομοθετικές ρυθμίσεις για την εκτέλεση των έργων παραμένουν σχεδόν αμετάβλητες. Μία καινοτομία είναι η μονομερής λύση της σύμβασης από την αναθέτουσα αρχή, σε περιπτώσεις ουσιωδών τροποποιήσεων ή σοβαρών παραβάσεων από τον ανάδοχο, όπως περιγράφεται στο άρθρο 133.
Ορίζονται επίσης οι προϋποθέσεις για ουσιώδη τροποποίηση της σύμβασης, όπως αλλαγές όρων, επέκταση αντικειμένου ή υποκατάσταση αναδόχου, σύμφωνα με το άρθρο 132.4 και 132.2β αντίστοιχα. Έχει καταργηθεί η δυνατότητα σύστασης κατασκευαστικής κοινοπραξίας και η υποκατάσταση αναδόχου γίνεται υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
Για την προστασία των διαγωνιζομένων, προβλέπονται δύο στάδια: το προδικαστικό και το δικαστικό. Ο κ. Ρόβλιας επεσήμανε τις τροποποιήσεις, όπως η αντικατάσταση της ενημερότητας με υπεύθυνη δήλωση και η μείωση παραβόλων για τις προσφυγές.
Νέες διατάξεις περιλαμβάνουν την υποχρέωση τήρησης φακέλου της δημόσιας σύμβασης και την πρόβλεψη για ωριμότητα της σύμβασης και προπαρασκευαστικές εργασίες, ώστε να αντιμετωπίζονται εγκαίρως ζητήματα όπως μελέτες, χρηματοδότηση και αδειοδοτήσεις.
Το σύστημα της μελετοκατασκευής συνεχίζει να ισχύει, αλλά καταργείται η βαθμολόγηση της μελέτης στη δημοπρασία. Οι διατάξεις για το ανεκτέλεστο έχουν καταργηθεί, όπως και η επίσημη μορφή κατασκευαστικής κοινοπραξίας. Η υποκατάσταση αναδόχου γίνεται υπό αυστηρές προϋποθέσεις.
Μία θετική διάταξη είναι το άρθρο 137 για την όχληση και τις θετικές ζημίες. Επιπλέον, προβλέπεται η άμεση πληρωμή υπεργολάβου, εφόσον αυτό προβλέπεται και εγκρίνεται από την αναθέτουσα αρχή, σύμφωνα με το άρθρο 131.
Μία καινοτομία είναι η Συμβουλευτική Επιτροπή Παρακολούθησης έργων, όπως ορίζεται στο άρθρο 142, για σημαντικά έργα. Επίσης, μειώνεται ο χρόνος ελέγχου των επιμετρήσεων από τρεις μήνες σε 45 ημέρες (άρθρο 151.2).
Επιπλέον, ενσωματώνεται νομολογία του ΣτΕ ότι τα ΠΠΑΕ δεν προσβάλλονται αυτοτελώς, αλλά η απόφαση έγκρισης της επιμέτρησης μαζί με τα ΠΠΑΕ. Το άρθρο 155 περιορίζει την έγκριση επειγουσών πρόσθετων εργασιών σε ποσοστό έως 15% του προϋπολογισμού.
Τέλος, για τις συμπληρωματικές συμβάσεις κάτω από το όριο της Οδηγίας, εφόσον οι εργασίες δεν υπερβαίνουν το 15% του προϋπολογισμού, η σύμβαση μπορεί να συναφθεί χωρίς επιπλέον επαλήθευση ουσιώδους τροποποίησης (άρθρα 132.2β και 156.1 β).
Ο κ. Ρόβλιας ολοκλήρωσε την παρουσίασή του επισημαίνοντας διατάξεις που χρήζουν προσοχής και πιθανές προβληματικές ρυθμίσεις.
Επισημάνσεις από τον Πρόεδρο του Συμβουλίου Δημοσίων Έργων
Ο Αντώνης Κοτσώνης, Πρόεδρος του Συμβουλίου Δημοσίων Έργων – Τμήμα Κατασκευών, ανέφερε ότι με το νέο νόμο 4412/2016 επιτυγχάνονται:
- Καταπολέμηση της πολυνομίας
- Ομοιόμορφη εφαρμογή των κανόνων από όλες τις αρχές και φορείς
- Ενίσχυση καινοτομίας
- Απλούστευση και μείωση διοικητικών βαρών
- Σαφήνεια σε όρους και προϋποθέσεις
- Κεντρικοποίηση αγορών με όρους
- Ενίσχυση των προδικασιών ανάθεσης
- Διαβούλευση και συμμετοχή
- Ευθύνη και διακυβέρνηση
Ο κ. Κοτσώνης αναφέρθηκε επίσης στις Ομάδες Εργασιών ανά κατηγορία έργων και στον Κανονισμό προεκτιμώμενων αμοιβών μελετών.